{"id":55075,"date":"2026-09-21T14:56:41","date_gmt":"2026-09-21T11:56:41","guid":{"rendered":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/?p=55075"},"modified":"2026-09-21T14:56:42","modified_gmt":"2026-09-21T11:56:42","slug":"kagni-golgesindeki-it","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/kagni-golgesindeki-it\/","title":{"rendered":"KA\u011eNI G\u00d6LGES\u0130NDEK\u0130 \u0130T"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tarih\u00e7i Dr. Servet Do\u011fan Hocam\u0131zla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tarih sohbeti s\u0131ras\u0131nda duydu\u011fum bir ifade, zihnimde uzun s\u00fcre dola\u015f\u0131p durdu: <strong>\u201cKa\u011fn\u0131 g\u00f6lgesindeki it.\u201d<\/strong> Bu ifade, bana yaln\u0131zca bir hayvan\u0131 ve bir g\u00f6lgeyi anlatan s\u0131radan bir s\u00f6z gibi gelmedi. G\u00fcc\u00fcn\u00fc kendisinden de\u011fil, arkas\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fcden alanlar\u0131n h\u00e2lini anlatan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir benzetme olarak zihnime yerle\u015fti. Anadolu irfan\u0131nda yer alan bu anlay\u0131\u015fta, g\u00f6lgede y\u00fcr\u00fcyen kendisini b\u00fcy\u00fck zanneder; oysa b\u00fcy\u00fckl\u00fck kendisine ait de\u011fildir. G\u00f6lge \u00e7ekildi\u011finde ortada ger\u00e7ek bir g\u00fc\u00e7 kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck devletlerin veya akt\u00f6rlerin, kendi g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7ok \u00f6tesinde davranabilmelerinin arkas\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck devletlerin asker\u00ee, siyasi, ekonomik ve diplomatik deste\u011fini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6yle zamanlarda k\u00fc\u00e7\u00fck olan\u0131n cesareti, asl\u0131nda arkas\u0131ndaki b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6lgesinden beslenir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnya tarihinde b\u00fcy\u00fck devletlerin n\u00fcfuz alanlar\u0131nda hareket eden devletlerin, kendilerine sa\u011flanan destek sayesinde b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerinin \u00fczerinde etkiler olu\u015fturdu\u011fu \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek vard\u0131r. B\u00fcy\u00fck devletler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunun gerek\u00e7eleri de\u011fi\u015febilir. Kimi zaman stratejik \u00e7\u0131karlar, kimi zaman enerji yollar\u0131, kimi zaman asker\u00ee \u00fcsler, kimi zaman ticaret ve g\u00fcvenlik hesaplar\u0131 belirleyici olur. K\u00fc\u00e7\u00fck veya orta \u00f6l\u00e7ekli devlet ise kendisine a\u00e7\u0131lan bu alandan yararlanarak daha geni\u015f bir hareket imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fur. Burada as\u0131l mesele, bir devletin k\u00fc\u00e7\u00fck veya b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, sahip olmad\u0131\u011f\u0131 bir g\u00fcc\u00fc arkas\u0131ndaki destek sayesinde kullanabilmesidir. \u0130\u015fte <strong>\u201cka\u011fn\u0131 g\u00f6lgesindeki it\u201d<\/strong> ifadesi, bana tam olarak bu tarih\u00ee ve siyasi durumu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor: <strong>Kendi g\u00f6lgesi olmayan\u0131n, ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6lgesini kendi kudreti sanmas\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu a\u00e7\u0131dan Orta Do\u011fu tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u0130srail meselesi \u00fczerinde ayr\u0131ca durmak gerekir. 2 Kas\u0131m 1917 tarihli Balfour Deklarasyonu, d\u00f6nemin \u0130ngiliz h\u00fck\u00fbmetinin Filistin\u2019de Yahudi halk\u0131 i\u00e7in bir <strong>\u201cmill\u00ee yurt\u201d<\/strong> kurulmas\u0131na destek verdi\u011fini ilan etti. \u0130ngiltere, daha sonraki y\u0131llarda Filistin Mandas\u0131 \u00fczerinden b\u00f6lgenin siyasi gelece\u011finde \u00f6nemli bir akt\u00f6r oldu. \u0130ngiliz h\u00fck\u00fbmeti bug\u00fcn de Balfour Deklarasyonu\u2019nun ve \u0130ngiltere\u2019nin \u0130srail\u2019in kurulu\u015f s\u00fcrecindeki rol\u00fcn\u00fcn tarih\u00ee \u00f6nemini a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul ediyor. Bu tarih\u00ee arka plan\u0131 g\u00f6rmeden bug\u00fcnk\u00fc tabloyu anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130srail devletinin kurulu\u015fu elbette yaln\u0131zca tek bir devletin karar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilecek kadar basit bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir; Siyonist hareket, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki uluslararas\u0131 d\u00fczen, \u0130ngiliz Mandas\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletler s\u00fcreci ve 1948\u2019deki geli\u015fmeler birlikte de\u011ferlendirilmelidir. Ancak \u0130ngiltere\u2019nin bu tarihsel s\u00fcre\u00e7teki rol\u00fc g\u00f6z ard\u0131 edilemez.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1948 sonras\u0131nda ise \u0130srail\u2019in arkas\u0131ndaki en \u00f6nemli d\u0131\u015f desteklerden biri Amerika Birle\u015fik Devletleri oldu. ABD, \u0130srail\u2019in kurulu\u015funu ilan etti\u011fi g\u00fcn devleti tan\u0131yan ilk \u00fclke oldu. Sonraki y\u0131llarda iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkiler asker\u00ee, siyasi ve ekonomik alanlarda giderek derinle\u015fti. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik g\u00fcvenlik yard\u0131m\u0131n\u0131n Harry Truman\u2019dan sonraki b\u00fct\u00fcn Amerikan y\u00f6netimlerinin d\u0131\u015f politikas\u0131nda temel bir unsur oldu\u011funu belirtiyor. 2016\u2019da imzalanan 10 y\u0131ll\u0131k mutabakat kapsam\u0131nda 38 milyar dolarl\u0131k g\u00fcvenlik yard\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi de bu ili\u015fkinin boyutunu g\u00f6steriyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130srail\u2019in b\u00f6lgesel asker\u00ee kapasitesini yaln\u0131zca kendi kaynaklar\u0131yla a\u00e7\u0131klamak eksik kal\u0131r. Amerikan deste\u011fi, \u0130srail\u2019in asker\u00ee kapasitesinin olu\u015fmas\u0131nda ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bug\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z <strong>\u201cg\u00f6lge\u201d<\/strong> meselesi de tam burada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir devletin arkas\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc asker\u00ee ve ekonomik akt\u00f6rlerinden biri bulundu\u011funda, o devletin b\u00f6lgesel krizlerdeki hareket alan\u0131 geni\u015fler. Bu durum, \u0130srail\u2019in b\u00fct\u00fcn kararlar\u0131n\u0131n Amerika veya \u0130ngiltere taraf\u0131ndan verildi\u011fi anlam\u0131na gelmez. \u0130srail\u2019in kendi siyasi iradesi, g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131, toplum yap\u0131s\u0131 ve devlet politikalar\u0131 vard\u0131r. Fakat g\u00fc\u00e7l\u00fc bir d\u0131\u015f deste\u011fin, bir devletin kendisini daha g\u00fcvende hissetmesine ve daha geni\u015f bir asker\u00ee-siyasi kapasite kullanmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 da ink\u00e2r edilemez. ABD ile \u0130srail aras\u0131ndaki asker\u00ee i\u015f birli\u011finin kapsam\u0131 bu a\u00e7\u0131dan dikkat \u00e7ekicidir. Ortak tatbikatlardan silah sistemlerine, f\u00fcze savunmas\u0131ndan asker\u00ee teknolojiye kadar uzanan geni\u015f bir i\u015f birli\u011fi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130ngiltere bak\u0131m\u0131ndan ise tablo daha farkl\u0131 ve daha karma\u015f\u0131kt\u0131r. \u0130ngiltere\u2019nin \u0130srail\u2019in kurulu\u015f s\u00fcrecindeki tarih\u00ee rol\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bununla birlikte bug\u00fcnk\u00fc \u0130ngiliz politikas\u0131, ABD-\u0130srail ili\u015fkileriyle ayn\u0131 \u00f6l\u00e7ekte bir asker\u00ee himaye ili\u015fkisi olarak tan\u0131mlanamaz. Nitekim \u0130ngiltere son y\u0131llarda \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik baz\u0131 asker\u00ee ihracat lisanslar\u0131n\u0131 ask\u0131ya ald\u0131 ve Gazze\u2019de kullan\u0131lma ihtimali bulunan baz\u0131 malzemelere ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalar getirdi. Buna ra\u011fmen 28 \u015eubat 2026 itibar\u0131yla \u0130srail\u2019le ilgili 203 adet askeri nitelikli, ask\u0131ya al\u0131nmam\u0131\u015f ihracat lisans\u0131 bulunuyordu; bunlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc F-35 program\u0131 gibi \u00e7ok tarafl\u0131 savunma projeleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. Bu tablo bize \u0130ngiltere\u2019nin rol\u00fcn\u00fcn tarih\u00ee sorumluluk, diplomatik ili\u015fki ve belirli asker\u00ee-teknolojik ba\u011flar bak\u0131m\u0131ndan h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konu oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Orta Do\u011fu\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 yaln\u0131zca \u0130srail \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamak da tarih\u00ee ger\u00e7ekli\u011fin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6rmek anlam\u0131na gelmez. B\u00f6lgedeki sava\u015flar\u0131n, darbelerin, i\u015fgallerin, mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, otoriter y\u00f6netimlerin, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerinin, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin ve enerji politikalar\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi uzun bir tarih vard\u0131r. Bu nedenle b\u00f6lgedeki her ac\u0131n\u0131n tek bir akt\u00f6re ba\u011flanmas\u0131, meselenin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Bununla birlikte \u0130srail\u2019in Filistin meselesindeki politikalar\u0131n\u0131n ve asker\u00ee operasyonlar\u0131n\u0131n b\u00f6lgesel gerilim \u00fczerindeki etkisini tart\u0131\u015fmak da son derece me\u015frudur. \u0130srail\u2019in Gazze ve b\u00f6lgedeki di\u011fer asker\u00ee faaliyetleri, ABD\u2019nin diplomatik ve asker\u00ee deste\u011fiyle birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, <strong>\u201c\u0130srail\u2019in cesaretinin arkas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir m\u00fcttefik deste\u011fi bulunuyor\u201d<\/strong> \u015feklindeki yorumun hangi zemine dayand\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131labilir. ABD\u2019nin \u0130srail\u2019e uzun s\u00fcreli asker\u00ee deste\u011fi bu ili\u015fkinin somut g\u00f6stergelerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Benim burada dikkat \u00e7ekmek istedi\u011fim as\u0131l mesele, yaln\u0131zca \u0130srail de\u011fildir. <strong>B\u00fcy\u00fck devletlerin g\u00f6lgesinde b\u00fcy\u00fcyen g\u00fc\u00e7lerin, kendi ger\u00e7ek a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde davranabilmeleri<\/strong> tarih boyunca d\u00fcnyan\u0131n ba\u015f\u0131na ciddi sorunlar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7, k\u00fc\u00e7\u00fck akt\u00f6r\u00fc desteklerken kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 g\u00f6zetir; k\u00fc\u00e7\u00fck akt\u00f6r de bu deste\u011fi kendi g\u00fcvenlik ve siyasi hedefleri i\u00e7in kullan\u0131r. Fakat bedeli \u00e7o\u011fu zaman o devletlerin y\u00f6neticileri de\u011fil, s\u0131radan insanlar \u00f6der. S\u0131n\u0131rlar de\u011fi\u015fir, \u015fehirler y\u0131k\u0131l\u0131r, \u00e7ocuklar \u00f6l\u00fcr, insanlar yerlerinden edilir, toplumlar\u0131n haf\u0131zas\u0131nda y\u0131llarca silinmeyecek yaralar olu\u015fur. G\u00f6lgenin sahibi ile g\u00f6lgede y\u00fcr\u00fcyen aras\u0131ndaki hesapla\u015fman\u0131n faturas\u0131n\u0131 ise \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6lgede olmayan insanlar \u00f6der.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu nedenle <strong>\u201cKa\u011fn\u0131 G\u00f6lgesindeki \u0130t\u201d<\/strong> ifadesini yaln\u0131zca \u0130srail&#8217;e y\u00f6nelik bir benzetme olarak de\u011fil, <strong>b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin himayesine yaslanarak kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde g\u00fc\u00e7 kullanabilen b\u00fct\u00fcn akt\u00f6rler i\u00e7in bir tarih dersi<\/strong> olarak okumak gerekir. \u0130srail \u00f6rne\u011finde \u0130ngiltere\u2019nin 1917\u2019den ba\u015flayan tarih\u00ee rol\u00fc ile ABD\u2019nin 1948 sonras\u0131nda giderek derinle\u015fen siyasi ve asker\u00ee deste\u011fi, bu ili\u015fkinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli iki ba\u015fl\u0131kt\u0131r. Ancak \u0130srail\u2019i yaln\u0131zca <strong>\u201cba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde ya\u015fayan\u201d<\/strong> bir akt\u00f6r olarak g\u00f6rmek de eksik olur; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130srail zaman i\u00e7inde kendi asker\u00ee, ekonomik, teknolojik ve siyasi kapasitesini geli\u015ftirmi\u015ftir. Buradaki mesele, sahip oldu\u011fu g\u00fcc\u00fcn yok say\u0131lmas\u0131 de\u011fil, bu g\u00fcc\u00fcn arkas\u0131ndaki uluslararas\u0131 deste\u011fin de hesaba kat\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tarih\u00e7i Dr. Servet Do\u011fan Hocam\u0131zdan bir tarih sohbetinde duydu\u011fum <strong>\u201cKa\u011fn\u0131 g\u00f6lgesindeki it\u201d<\/strong> s\u00f6z\u00fc, i\u015fte bu y\u00fczden zihnimde kald\u0131. Bir atas\u00f6z\u00fc veya halk ifadesi bazen uzun uzun anlat\u0131labilecek bir tarih\u00ee ger\u00e7e\u011fi birka\u00e7 kelimeyle \u00f6n\u00fcm\u00fcze koyar. Ka\u011fn\u0131 y\u00fcr\u00fcr, g\u00f6lge onunla birlikte hareket eder. G\u00f6lgenin i\u00e7indeki ise kendisini oldu\u011fundan b\u00fcy\u00fck g\u00f6rebilir. Fakat as\u0131l g\u00fc\u00e7, g\u00f6lge \u00e7ekildi\u011finde anla\u015f\u0131l\u0131r. D\u00fcnya siyasetinde de devletlerin ger\u00e7ek a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131zca kulland\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7 \u00fczerinden de\u011fil, o g\u00fcc\u00fc m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ittifaklar, silahlar, ekonomik imk\u00e2nlar ve diplomatik destekler \u00fczerinden okumak gerekir. Orta Do\u011fu&#8217;nun bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131lar\u0131n sona ermesi i\u00e7in de yaln\u0131zca bir akt\u00f6r\u00fc su\u00e7lamak de\u011fil, bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 besleyen b\u00fct\u00fcn siyasi ve tarih\u00ee mekanizmalar\u0131 g\u00f6rmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6lgeler \u00fczerinden kurulan g\u00fc\u00e7 d\u00fczenleri de\u011fi\u015fmedik\u00e7e, ka\u011fn\u0131n\u0131n pe\u015finden y\u00fcr\u00fcyenlerin say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fse bile hik\u00e2yenin kendisi de\u011fi\u015fmeyebilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarih\u00e7i Dr. Servet Do\u011fan Hocam\u0131zla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tarih sohbeti s\u0131ras\u0131nda duydu\u011fum bir ifade, zihnimde uzun s\u00fcre dola\u015f\u0131p durdu: \u201cKa\u011fn\u0131 g\u00f6lgesindeki it.\u201d Bu ifade, bana yaln\u0131zca bir hayvan\u0131 ve bir g\u00f6lgeyi anlatan s\u0131radan bir s\u00f6z gibi gelmedi. G\u00fcc\u00fcn\u00fc kendisinden de\u011fil, arkas\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fcden alanlar\u0131n h\u00e2lini anlatan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir benzetme olarak zihnime yerle\u015fti. Anadolu irfan\u0131nda yer alan bu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":55077,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,54,43],"tags":[],"class_list":["post-55075","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-omer","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55075"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55078,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55075\/revisions\/55078"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}