Ersan Erg\u00fcr\/ Yazar<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n muhalifler nezdinde kazan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve \u0130ran \u015eii etkisinin tamamen k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u0130ran’\u0131n Suriye \u00fczerinden vekalet g\u00fc\u00e7lerini kullanmas\u0131n\u0131 sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Suriye i\u00e7erisindeki \u015eii n\u00fcfusun \u0130ran i\u00e7in her an potansiyel bir m\u00fcttefik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi b\u00f6lgenin ne denli k\u0131r\u0131lgan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funun g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n
Ersan Erg\u00fcr\/ Yazar<\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00fcvenlik konusu tarih boyunca devletlerin g\u00fcven ve huzur i\u00e7erisinde ya\u015famalar\u0131 noktas\u0131nda nirengi noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Sosyo-politik bir unsur olan g\u00fcvenlik meselesi de\u011fi\u015fen tehdit alg\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fime u\u011frayarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015f ve So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda g\u00fcvenlik kavram\u0131 uluslararas\u0131 literat\u00fcrde yeniden tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. So\u011fuk Sava\u015f s\u00fcrecinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan askeri g\u00fc\u00e7 kavram\u0131 farkl\u0131la\u015farak sosyo-ekonomik ve \u00e7evresel ko\u015fullarla birlikte s\u0131n\u0131r \u00f6tesi tehdit anlay\u0131\u015f\u0131yla ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktadan hareketle \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131 1979 \u0130slam Devrimi sonras\u0131 de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f, b\u00f6lgesel askeri strateji yerini rejimin muhafazas\u0131 \u00fczerinde kurgulanan g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131na terk etmi\u015ftir. Rejim kuruldu\u011fu g\u00fcnden itibaren ideolojik refleks ile kendisini b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel anlamda tehdit alt\u0131nda tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 rejimi koruyacak bir strateji \u00fczerine kurgulam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran rejiminin b\u00f6lgesel olarak kendisine bi\u00e7ti\u011fi rol, devletin b\u00f6lgesel faaliyetlerini de\u011fi\u015ftirmeyi ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lamamaktad\u0131r. \u0130ran b\u00f6lgemizde asimetrik g\u00fcc\u00fc ile tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve tehdit olarak de\u011ferlendirilmektedir. \u00d6zellikle 2003 y\u0131l\u0131nda ABD taraf\u0131ndan Irak i\u015fgali ile ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7te \u0130ran cephesinde rejimi koruma refleksi ile Ortado\u011fu’da asimetrik g\u00fc\u00e7 yani vekalet unsurlar\u0131 ile kendisini koruma yap\u0131lanmas\u0131na girmi\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7te teknolojik yap\u0131lanmaya girerek askeri kabiliyetini geli\u015ftirmeye y\u00f6nelmi\u015ftir. M\u00fcteakiben olu\u015fturdu\u011fu vekil g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinden Do\u011fu Akdeniz’den Aden k\u00f6rfezine kadar uzanan bir hat boyunca s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde g\u00fcvenli\u011fini tesis eder hale gelmi\u015ftir. Vekil g\u00fc\u00e7lerin askeri ve ideolojik yakla\u015f\u0131mlar \u00fczerinden aktif bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 b\u00f6lgesel krizlerde \u0130ran’\u0131 avantajl\u0131 bir konumda tutmu\u015ftur. \u0130zledi\u011fi mezhepsel politikalar y\u00fcz\u00fcnden b\u00f6lge \u00fclkelerince tecrit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve Ortado\u011fu’nun kriz y\u00f6netiminde aktif rol alm\u0131\u015ft\u0131r. Ortado\u011fu’da \u0130ran i\u00e7in b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 ve b\u00f6lge i\u00e7i olmak \u00fczere iki tehdit s\u00f6z konusu olmu\u015ftur. B\u00f6lgesel g\u00fcvenlik alg\u0131s\u0131 mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temelinde kendini g\u00f6stermi\u015ftir. Her iki g\u00fcvenlik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015f ve devrim muhaf\u0131zlar\u0131 ile irtibat halinde olan vekalet g\u00fc\u00e7lerinin aktif olarak b\u00f6lgede kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelikli hedef olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran mevcut tehdit alg\u0131lar\u0131na ra\u011fmen do\u011fal kaynaklar\u0131, n\u00fcfus g\u00fcc\u00fc, tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel k\u00f6kleri ile jeopolitik konumu ve ideolojik yap\u0131s\u0131 ile b\u00f6lgede etkin bir devlet olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kafkaslara ve Orta Asya T\u00fcrk devletlerine ve \u00f6zellikle T\u00fcrkiye’nin yak\u0131n s\u0131n\u0131r kom\u015fusu olmas\u0131 \u0130ran’\u0131 b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in daha etkin bir konuma getirmektedir. Tarihte farkl\u0131 T\u00fcrk devletlerinin idaresine giren \u0130ran, Safevi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde \u015eii anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimsemi\u015ftir. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ile \u0130ran-Turan \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 yerini \u015eii-S\u00fcnni \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u015eii yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 esas alm\u0131\u015f ve bu politikalar\u0131 uygulamakta teredd\u00fct etmemi\u015ftir. \u00d6yle ki \u0130slam Devrimi \u00f6ncesi \u015eah y\u00f6netiminde dahi L\u00fcbnan’da \u015eii yanl\u0131s\u0131 \u0130slami hareketleri desteklemi\u015f ve finanse etmi\u015ftir. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere \u015eiili\u011fin \u0130ran d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki belirleyicili\u011fi \u0130slam devriminden kaynakl\u0131 bir durum de\u011fildir. \u0130ran’\u0131n ilk icraat\u0131, 1979 devrimini m\u00fcteakiben \u015eah d\u00f6neminde normalle\u015fmeye ba\u015flayan \u0130srail ile ili\u015fkilerini ve petrol ihracat\u0131n\u0131 kesmek olmu\u015ftur. Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130srail ile Camp- David anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayan ve \u00fclkeyi terk eden \u015eah i\u00e7in s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131 tan\u0131yan M\u0131s\u0131r ile ili\u015fkilerini de sonland\u0131rmakta teredd\u00fct etmemi\u015ftir. Devrimi takiben \u0130ran’\u0131n \u0130slam ideolojisini b\u00f6lge Arap \u00fclkelerine yayma fikri ve bunu alenen dillendirmesi Irak \u00f6ncelikli olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkeleri de tehdit eder olmu\u015ftur. \u0130ran bu s\u00fcre\u00e7te sadece Baas y\u00f6netimindeki Suriye ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmeye gayret etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Mutlak hakimiyet yetkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ran \u0130slam Cumhuriyetinin ideolojik din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan unsurlardan biri de; “Velayet-i Fakih” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimsenmesidir. “Fakihin tasavvur yetkisi” anlam\u0131na gelen bu kavram\u0131n fikir babas\u0131 Humeyni’dir. Humeyn\u00ee’ye g\u00f6re “veliyy\u00fc’l-emr” olan masum imamlar Hz. Peygamber’den devrald\u0131klar\u0131 vel\u00e2yetle din\u00ee ve d\u00fcnyev\u00ee tam bir y\u00f6netim yetkisine sahiptirler. Gaybet d\u00f6neminde ise vel\u00e2yet \u00e2dil fakihe intikal etmi\u015ftir. Ve imam\u0131n devlet y\u00f6neticileri \u00fczerinde tart\u0131\u015fmas\u0131z mutlak hakimiyet yetkisi vard\u0131r. \u00d6yle ki y\u00f6neticilerin se\u00e7imle ba\u015fa gelmi\u015f olmas\u0131 durumunda bile mutlak hakimiyet yetkisini imamlara vermektedir. Ve devlet y\u00f6neticileri rejimin benimsemedi\u011fi hi\u00e7bir politikay\u0131 hayata ge\u00e7irme yetkisine sahip de\u011fildir. Do\u011fal olarak bu durum b\u00f6lge \u0130slam \u00fclkeleri i\u00e7in mezhepsel bir tehdit olarak yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ortaya \u00e7\u0131kan bu yeni anlay\u0131\u015f\u0131n sonucu olarak “g\u00fcvenlik a\u00e7maz\u0131” ile “i\u00e7sel endi\u015feler” ya\u015famaktad\u0131r. \u0130ran ile \u0130srail, \u0130ran ile Suudi Arabistan, 1980-88 aras\u0131 \u0130ran ile Irak, Suriye ile \u0130srail ve bunun gibi daha nice devletler aras\u0131 g\u00fcvenlik endi\u015feleri \u0130ran’\u0131 b\u00f6lgede aktif vekalet \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na s\u00fcr\u00fcklemi\u015ftir. Bu ba\u011flamda bu \u00fclkelerin silahlanma yar\u0131\u015f\u0131 kendilerinden ziyade silah sanayisinden beslenen \u015firketlere ve devletlere yarar sa\u011flamaktan ba\u015fka bir sonu\u00e7 do\u011furmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran’\u0131n g\u00fcvenlik endi\u015felerinin temelinde S\u00fcnni Arap d\u00fcnyas\u0131, \u0130srail-ABD stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131 ile Azeri ve K\u00fcrt etnik unsurlar olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 akt\u00f6r\u00fcn etkili oldu\u011funu s\u00f6ylenebilir. Bu \u00fc\u00e7 etkinin do\u011fal bir sonucu olarak devletin n\u00fckleer kazan\u0131mlar\u0131, rejimin bekas\u0131 ve \u015eii jeopoliti\u011fi kazan\u0131mlar\u0131 g\u00fcvenlik anlam\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle \u0130ran, Ortado\u011fu \u00fczerinde uzun vadeli planlar kurgulayarak kendini emniyete almaya \u00e7abalamaktad\u0131r. K\u00fcresel ve b\u00f6lgesel akt\u00f6rler aras\u0131 problemlerden faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015fmakta ve \u0130srail’in b\u00f6lgedeki sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131ndan istifade ile ideolojik yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Rejim penceresinden \u0130ran’\u0131n Ortado\u011fu g\u00fcvenlik alg\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ran’\u0131n Ortado\u011fu’da rejimini g\u00fcvende hissedebilece\u011fi bir mezhep ve k\u00fclt\u00fcr in\u015fa etme gayreti b\u00f6lgeye bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. \u0130ran varolu\u015f kimli\u011fini milliyet\u00e7ilik \u00fczerinden de\u011fil, mezhepsel yakla\u015f\u0131mlar \u00fczerinden kurgular. Bunun en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi yine \u0130ran i\u00e7 siyaset yap\u0131s\u0131ndan verilebilir. \u0130ran halk\u0131 i\u00e7erisindeki en b\u00fcy\u00fck etnik yap\u0131y\u0131 olu\u015fturan Azeriler i\u00e7in \u015eiilik, Azeri etnik kimli\u011finden \u00f6nce gelmektedir. Bu durum \u0130ran’\u0131 d\u0131\u015f politika olu\u015fumunda hataya sevk etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Azerilerin kendilerine ait bir devletleri var ve bu devletin kimlik olu\u015fumunda mezhepsel yap\u0131 olan \u015eiilik, Azeri milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce gelmektedir. Aksine \u015eii n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Irak i\u00e7inde Arap milliyet\u00e7ili\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu durumun Irak ve Bahreyn i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu y\u00fczdendir ki; \u015eia’y\u0131 tehdit olarak g\u00f6ren Saddam H\u00fcseyin liderli\u011findeki Irak 1980-88 y\u0131llar\u0131nda \u0130ran ile sava\u015fmak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle bu sava\u015f b\u00f6lgedeki Arap halklar\u0131 ile \u0130ran aras\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 2016 Haziran ay\u0131nda \u015eii din alimi \u015eeyh \u0130sa Kas\u0131m’\u0131n Bahreyn vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lma karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda bu durumun etkili oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. \u015eeyh \u0130sa Kas\u0131m’\u0131n Bahreyn vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 elbette \u0130ran’\u0131 k\u0131zd\u0131rm\u0131\u015f ve \u0130ran Bahreyn’i i\u00e7 ayaklanma \u00e7\u0131karabilece\u011fi imas\u0131 ile do\u011frudan tehdit etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran, \u0130slam D\u00fcnyas\u0131’nda \u015eii kimli\u011fini siyasi olarak yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma ve \u0130slam \u00fclkelerini \u015eii etnik yap\u0131s\u0131 \u00e7at\u0131s\u0131nda birle\u015ftirme hedefindedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini, Velayet-i Fakih felsefesine dayal\u0131 \u0130ranl\u0131l\u0131k kimli\u011fine ve kendisini “\u00dcmm\u00fcl Kura” yakla\u015f\u0131m\u0131 ile lider \u00fclke olarak g\u00f6rmesine dayand\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Rejim ihrac\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ran “rejim ihrac\u0131” politikas\u0131ndan hareketle vekalet g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinden g\u00fcvenli\u011fini s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131may\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde \u00fclkesinde bir kaos ortam\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmadan rakipleri ile s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pazarl\u0131k yapma imkan\u0131n\u0131 elde etmi\u015ftir. L\u00fcbnanl\u0131 \u015eiilerle olan ili\u015fkileri bu duruma \u00f6rnek olarak verilebilir. \u0130ran’\u0131n L\u00fcbnanl\u0131 \u015eiilerle do\u011frudan ili\u015fkisi vard\u0131r ve \u0130ran dini lideri Hizbullah Liderinin taklit etti\u011fi “merci-i taklid” makam\u0131ndad\u0131r yani L\u00fcbnan’daki temsilcisi konumundad\u0131r. \u0130ran b\u00f6ylece L\u00fcbnanl\u0131 \u015eiilerle olan ba\u011flant\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 do\u011fu Akdeniz’de \u00f6nemli bir akt\u00f6r haline gelmi\u015ftir. \u0130ran, “rejim ihrac\u0131” politikas\u0131yla kendi i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, b\u00f6lgedeki \u015eii n\u00fcfusa sahip Arap devletlerinin i\u00e7 g\u00fcvenliklerini olumsuz y\u00f6nde etkilemeye devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran’\u0131n siyasal ve ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 genellikle uyum i\u00e7erisindedir. Ancak baz\u0131 durumlarda ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00e7eli\u015febilmektedir. \u0130ran b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kendisini Basra K\u00f6rfezi devletleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakta ve onlar\u0131n g\u00f6stermelik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa sahip olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u0130ran ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ABD, \u0130srail ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri olan; Suudi Arabistan, Kuveyt, Birle\u015fik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn ve Umman \u00f6zelinde \u015fekillendirmektedir. Devrim \u00f6ncesi \u0130srail ile ayn\u0131 istikamette b\u00f6lgesel siyaset izleyen \u0130ran bu d\u00f6nemde Pan-Arabizm, Filistin meselesi ve Irakl\u0131 K\u00fcrt gruplar\u0131n, Irak y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 desteklenmesi gibi bir\u00e7ok konuda \u0130srail ile benzer bir siyaset izlemi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n devrim sonras\u0131 \u0130srail ile ili\u015fkilerini kesmi\u015ftir. Ancak \u015fu da bir ger\u00e7ektir ki \u0130ran bu s\u00fcre\u00e7te \u0130srail ile gayri resmi ili\u015fkilere girmi\u015ftir. 1990’lardan sonra \u0130srail ile \u0130ran aras\u0131ndaki gayri resmi i\u015fbirli\u011finde azalma olmu\u015ftur. \u0130ran’\u0131n bu y\u0131llarda ba\u015flayan f\u00fcze program\u0131 \u0130srail ile \u0130ran aras\u0131nda g\u00fcvenlik endi\u015felerini t\u0131rmand\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2006 y\u0131l\u0131nda Hizbullah’a verilen destek, 2008 y\u0131l\u0131nda Hamas’a y\u00f6nelik yard\u0131mlar ve hemen akabinde \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131 ba\u015flatmas\u0131 \u0130srail’in \u0130ran’\u0131 \u00f6ncelikli tehdit olarak alg\u0131lamas\u0131na gerek\u00e7e olu\u015fturmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7te k\u00f6rfez \u00fclkeleri de \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131ndan endi\u015fe eder olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130ran-\u0130srail \u00e7eki\u015fmesi zaman zaman ortaya \u00e7\u0131kan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sald\u0131r\u0131lar ile kendini g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u015fu bir ger\u00e7ek ki; \u0130srail ve \u0130ran tarih boyunca bir\u00e7ok defa kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesine kar\u015f\u0131n hep iyi ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olmu\u015flard\u0131r. \u0130ranl\u0131lar\u0131n Yahudilerin ge\u00e7mi\u015f tarihte esaretten kurtulmas\u0131na, y\u0131k\u0131lan tap\u0131naklar\u0131n\u0131n yeniden in\u015fa edilmesine yard\u0131m ettikleri bir ger\u00e7ektir. Hatta 1948, 1967 ve 1973 sava\u015flar\u0131nda Arap \u00fclkelerinin \u0130srail’e petrol sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 durdurmas\u0131na kar\u015f\u0131n iran \u0130srail’e petrol sat\u0131\u015f\u0131na devam etmi\u015ftir. \u0130ran’\u0131n Osmanl\u0131 devletinin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonucu olu\u015fan otorite bo\u015flu\u011fundan faydalanarak \u015eii rejim hakimiyeti alt\u0131nda \u0130slam birli\u011finin kurulabilmesi i\u00e7in \u0130srail’in Filistinli Araplara uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve \u015fiddetten faydaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. \u0130slam devriminin lideri Humeyni’nin sert anti-siyonist \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na ra\u011fmen \u0130ran’\u0131n \u0130srail ile ili\u015fki i\u00e7erisinde oldu\u011fu bug\u00fcn bilinmektedir. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131 bu irtibat\u0131n gerek\u00e7esinin Filistinlilerin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek ve onlar\u0131 bir vatana kavu\u015fturmak i\u00e7in de\u011fil bilakis \u015eii devriminin b\u00f6lgede hakimiyet kurmas\u0131 ve bu sayede \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda lider \u00fclke olma arzusunu ger\u00e7ekle\u015ftirme amac\u0131 ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran destekli Husilerin 2014 y\u0131l\u0131nda Yemen’de ba\u015fkent Sana’y\u0131 ele ge\u00e7irmesi Suudi Arabistan’\u0131 \u0130ran’la kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmi\u015ftir. Suriye, L\u00fcbnan ve Bahreyn’de var olan Suudi Arabistan \u0130ran muhalifli\u011fi Yemen’de ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr s\u0131cak bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ran’\u0131n mezhepsel yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fclkesi ve b\u00f6lgesi i\u00e7in tehdit olarak g\u00f6ren Suudi Arabistan 2015’te Husilere kar\u015f\u0131 bir operasyon ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum Suudi Arabistan ile \u0130ran’\u0131 dolayl\u0131 olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmi\u015f ve bug\u00fcne kadar b\u00f6lgede kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015fa etki edecek bir geli\u015fme sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130srail’in en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi ABD ile \u0130ran aras\u0131nda olan ili\u015fkileri devrim \u00f6ncesi ve sonras\u0131 \u015feklinde ay\u0131rmak gerekmektedir. \u015eah d\u00f6neminde her iki devlet birbiriyle dostane ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde \u0130ran ABD’nin Ortado\u011fu’daki politikalar\u0131na uygun hareket etmi\u015ftir. Devrim sonras\u0131 ABD-\u0130ran ili\u015fkileri h\u0131zl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bir grup \u00f6\u011frencinin Tahran ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fini i\u015fgal etmesi ve 444 g\u00fcn boyunca ABD b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik personelini rehin almas\u0131 ili\u015fkilerin tamamen kopmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u0130ran Ortado\u011fu’da ABD’yi b\u00fcy\u00fck \u015feytan olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. ABD’nin K\u00f6rfez b\u00f6lgesinde askeri g\u00fc\u00e7 bulundurmas\u0131 \u0130ran i\u00e7in hep endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. \u0130ran ABD’nin Kafkaslar ile Orta Asya b\u00f6lgesine m\u00fcdahale edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile teyakkuz halinde tutmu\u015ftur. \u0130ran’\u0131n ABD ile hep bir \u00e7at\u0131\u015fma halinde olmas\u0131 ABD ile iyi ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olan Arap \u00fclkelerinin tepkisini \u00e7ekmi\u015ftir. \u0130ran buna kar\u015f\u0131n g\u00fcvenlik sa\u011flamak maksatl\u0131 L\u00fcbnan, Filistin ve Irak’ta vekalet g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinden faaliyet y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6te yandan ABD ve \u0130srail tehditlerine kar\u015f\u0131 b\u00f6lgesel m\u00fcttefik edinme ad\u0131na Suriye ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011fine etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7ok ilgin\u00e7tir \u0130ran n\u00fckleer program\u0131 bug\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fma halinde oldu\u011fu ABD deste\u011fiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. O y\u0131llarda \u0130ran’\u0131n do\u011fu bloku \u00fclkelerine ve kom\u00fcnizm etkisindeki Sovyetler Birli\u011fi’ne yak\u0131nla\u015fmamas\u0131 i\u00e7in ABD n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u0130ran’\u0131 desteklemekten \u00e7ekinmemi\u015ftir. Bu durumu kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 ile Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bulmu\u015ftur. Ancak devrim sonras\u0131 ABD ile ili\u015fkilerin bozulmas\u0131 hem ABD ve hem de Bat\u0131 i\u00e7in yeni bir tehdit olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131 k\u0131sa ve orta vadede ABD ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerden ziyade \u0130srail’in de i\u00e7erisinde oldu\u011fu b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ran n\u00fckleer silah \u00fcretebilse dahi bu silahla kilometrelerce uzaktaki ABD’yi vurabilecek f\u00fcze sistemlerine, bombard\u0131man u\u00e7aklar\u0131na ve denizalt\u0131lara sahip de\u011fildir. Kald\u0131 ki d\u00fcnyan\u0131n lider n\u00fckleer g\u00fcc\u00fc ABD’nin b\u00f6ylesi bir sald\u0131r\u0131 sonras\u0131nda \u0130ran i\u00e7in yapaca\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n y\u0131k\u0131m sonu\u00e7lar\u0131 de\u011ferlendirildi\u011finde bu \u0130ran i\u00e7in g\u00f6ze al\u0131nabilecek bir durum de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131 ile \u0130ran n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ABD ve bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in de\u011fil \u0130srail ve b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in ger\u00e7ek bir tehdit olarak de\u011ferlendirilebilir. Ancak \u0130srail’in n\u00fckleer silahlara sahip olmas\u0131 \u0130srail i\u00e7in de bir tehditten ziyade dengeleyici unsur olarak de\u011ferlendirilebilir. K\u0131sacas\u0131 \u0130srail i\u00e7in bir tehdit de\u011fil cayd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 niteli\u011finde olabilir. Ancak di\u011fer b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in ise ger\u00e7ek anlamda bir tehdit unsuru oldu\u011fu yads\u0131namaz bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran devrim sonras\u0131 n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in Rusya, \u00c7in ve Pakistan ile i\u015fbirli\u011fine gitmi\u015ftir. \u0130ran n\u00fckleer program\u0131 bu tarihten sonra h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. ABD ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki bask\u0131lar\u0131 sonucu \u0130ran P5+1 \u00fclkeleri (Be\u015f daim\u00ee \u00fcye: ABD, Rusya, \u00c7in, Fransa, \u0130ngiltere ve Almanya) ile anla\u015fma yoluna giderek 2013 y\u0131l\u0131nda Ortak Eylem Plan\u0131 (JPOA)’y\u0131, 2015 de ise geni\u015fletilmi\u015f Ortak Kapsaml\u0131 Eylem Plan\u0131 (JCPOA)’y\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r (\u0130ran Whatch, 2023). \u0130ran Ortado\u011fu b\u00f6lgesinde; ter\u00f6rizmi destekleyen, bask\u0131c\u0131 ve b\u00f6lge \u00fclkelerine tehdit olu\u015fturmak i\u00e7in n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 sahibi olmak isteyen bir \u00fclkedir (G\u00fczel, 2018, 57). Bug\u00fcn gelinen noktada \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer silah \u00fcretecek konuma gelemedi\u011fi a\u00e7\u0131k olmakla birlikte alt yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan uranyum zenginle\u015ftirmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bununla beraber \u0130ran’\u0131n Ortado\u011fu’da vekil g\u00fc\u00e7leriyle yay\u0131lmac\u0131 politikas\u0131, Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131nda Rusya’y\u0131 desteklemesi ve insans\u0131z hava arac\u0131 tedariki gibi konular nedeni ile n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 durdurmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bask\u0131ya u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130srail ile \u0130ran ger\u00e7ekte birbirlerini her zaman rakip olarak g\u00f6rmemelerine kar\u015f\u0131n \u0130ran’\u0131n geldi\u011fi n\u00fckleer seviye sonras\u0131 son y\u0131llarda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeye ba\u015flad\u0131lar. \u0130ran, \u0130srail’i devrimci anlay\u0131\u015f\u0131na bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcyor. Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130srail de \u0130ran’\u0131 Yahudi devletine kar\u015f\u0131 stratejik ve ideolojik zorluklar \u00e7\u0131karan bir \u00fclke olarak de\u011ferlendiriyor. Bu durumun olu\u015fturdu\u011fu karga\u015fa ortam\u0131n\u0131n sonucunda diplomatik s\u00f6ylemler yerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hava ve f\u00fcze sald\u0131r\u0131s\u0131na b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7 ve de\u011ferlendirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu’nun en \u00f6nemli g\u00fcvenlik sorunu olan \u0130srail meselesi \u0130ran’\u0131n \u015eii yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 canl\u0131 tutarak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelerin tehditlerine kar\u015f\u0131 bir kalkan olarak kullanmaktad\u0131r. Tarihsel s\u00fcre\u00e7te birbirleri ile do\u011frudan ya da dolayl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmayan \u0130ran ve Yahudi halklar\u0131 birbirlerinin varl\u0131k gerek\u00e7elerini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130srail eski ba\u015fbakan\u0131 \u0130zak Rabin; “\u0130ran, \u0130srail’in en iyi arkada\u015f\u0131d\u0131r ve Tahran’la ili\u015fkilerimizde pozisyonumuzu de\u011fi\u015ftirme niyetinde de\u011filiz” diyerek bu tespitimizi ispatlar nitelikte bir itirafta bulunmu\u015ftur. Hatta \u0130ran’\u0131n Osmanl\u0131’dan bo\u015falan \u0130slam co\u011frafyas\u0131nda h\u00e2kimiyet kurma ve b\u00f6lgede yeniden birlik sa\u011flama iddias\u0131 i\u00e7in Filistinli Araplar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve \u015fiddetten nemaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Her iki tehdit unsuru olan \u00fclke kendi devlet politikalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeden kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeyecekler gibi durmaktad\u0131r. \u0130ran \u015eiiler \u00fczerinde mezhepsel bir otorite kurarken \u015eii \u0130slam Birli\u011fi ile \u0130slam \u00fclkelerinin lideri olma arzusundad\u0131r. Bu durum ister istemez \u0130ran’\u0131 b\u00f6lgesi i\u00e7in gelecekte \u0130srail sonras\u0131 bir tehdit olarak g\u00f6rmesini sa\u011flamaktad\u0131r. \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 esas\u0131nda ABD, \u0130srail ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in de\u011fil kesinlikle b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in bir tehdit unsurudur. Ancak \u0130srail gibi katil bir devletin Siyonist ve dini emelleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130ran ile di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131 do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olmayacakt\u0131r. \u0130srail tehdidinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sonras\u0131 b\u00f6lgede \u00f6zellikle T\u00fcrkiye ve Arap devletlerinin yak\u0131nla\u015fmas\u0131 \u0130ran \u015eii tehdidini do\u011fal olarak ortadan kald\u0131racak bir etki olu\u015fturacakt\u0131r. Bu vesile ile \u00fclkemizde \u0130srail-\u0130ran ve \u0130ran-ABD \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda \u0130ran’\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olmak \u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131 eylemlerin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamak anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgesel tehditleri halihaz\u0131rda hedefe ula\u015facak boyutta de\u011fildir. \u00d6zellikle savunma sanayiinde T\u00fcrkiye ve m\u00fcttefiklerinin geldi\u011fi konum sadece \u0130ran i\u00e7in de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u0130srail ve m\u00fcttefikleri i\u00e7in de cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir unsur te\u015fkil etmektedir. Bug\u00fcn Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n muhalifler nezdinde kazan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve \u0130ran \u015eii etkisinin tamamen k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u0130ran’\u0131n Suriye \u00fczerinden vekalet g\u00fc\u00e7lerini kullanmas\u0131n\u0131 sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Suriye i\u00e7erisindeki \u015eii n\u00fcfusun \u0130ran i\u00e7in her an potansiyel bir m\u00fcttefik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi b\u00f6lgenin ne denli k\u0131r\u0131lgan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. \u0130ran ABD ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin ambargolar\u0131 nedeni ile T\u00fcrkiye ile do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fmaya girmekten ka\u00e7\u0131nmakta ve iyi ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olmaya \u00e7abalamaktad\u0131r. Hatta Bat\u0131 ambargolar\u0131n\u0131 zaman zaman T\u00fcrkiye \u00fczerinden a\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. T\u00fcrkiye’nin Suriye istikrar\u0131 noktas\u0131nda tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel tav\u0131r \u0130ran’\u0131n b\u00f6lge \u00fclkeleri nezdinde tehdit olu\u015fturmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015f gibi durmaktad\u0131r. \u00d6zellikle ter\u00f6rs\u00fcz T\u00fcrkiye mottosu ile Suriye ve Irak’ta PKK\/PYD ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn tasfiye edilmesi T\u00fcrkiye ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00f6lge \u00fclkelerini \u0130ran kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lmaktad\u0131r. Gelecekte Suriye Ordusunun T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve te\u00e7hiz edilmesi \u0130ran tehdidini bertaraf edecek bir ad\u0131m olarak de\u011ferlendirilebilir. Sonras\u0131nda T\u00fcrkiye liderli\u011finde olu\u015facak \u0130slam \u00fclkeleri ittifak\u0131 ile \u0130ran b\u00f6lgesel tehdit vasf\u0131n\u0131 tamamen yitirecektir. Kanaatimiz odur ki bundan sonra b\u00f6lge \u00fclkeleri t\u00fcm enerjisini \u0130srail ter\u00f6r devletini b\u00f6lgeden s\u00f6k\u00fcp atacak stratejileri ger\u00e7ekle\u015ftirmeye harcamal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde Gazze’de, Filistin’de \u015fehit olan binlerce bebek ve kad\u0131n\u0131n vebali \u00fczerimizde bir y\u00fck olarak kalmaya devam edecektir.<\/p>\n\n\n\n Star Gazetesinden al\u0131nt\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ersan Erg\u00fcr\/ Yazar Bug\u00fcn Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n muhalifler nezdinde kazan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve \u0130ran \u015eii etkisinin tamamen k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u0130ran’\u0131n Suriye \u00fczerinden vekalet g\u00fc\u00e7lerini kullanmas\u0131n\u0131 sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Suriye i\u00e7erisindeki \u015eii n\u00fcfusun \u0130ran i\u00e7in her an potansiyel bir m\u00fcttefik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi b\u00f6lgenin ne denli k\u0131r\u0131lgan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Ersan Erg\u00fcr\/ Yazar G\u00fcvenlik konusu tarih boyunca …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":52278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,47],"tags":[],"class_list":["post-52274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52274"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52279,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52274\/revisions\/52279"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}