{"id":51263,"date":"2024-11-07T08:48:18","date_gmt":"2024-11-07T05:48:18","guid":{"rendered":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/?p=51263"},"modified":"2024-11-07T08:48:25","modified_gmt":"2024-11-07T05:48:25","slug":"orta-dogu-krizi-kibrisi-nasil-etkiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/orta-dogu-krizi-kibrisi-nasil-etkiler\/","title":{"rendered":"Orta Do\u011fu krizi K\u0131br\u0131s’\u0131 nas\u0131l etkiler?"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. \u0130smail \u015eahin\/ Band\u0131rma Onyedi Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

GKRY’nin \u0130srail’in t\u00fcm b\u00f6lgesel risklerini \u00fcstlenmesi onu jeopolitik olarak k\u0131r\u0131lgan bir pozisyona iter. Bu tablo, GKRY’yi sadece askeri ve ekonomik olarak de\u011fil ayn\u0131 zamanda diplomatik ve i\u00e7 politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tehdit eder.
\"Orta<\/p>\n\n\n\n

K\u0131br\u0131s, Orta Do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131na en yak\u0131n Akdeniz adas\u0131d\u0131r. Hatta bu konumdaki tek adad\u0131r. Bu \u00f6zellik K\u0131br\u0131s’a, e\u015fsiz bir jeopolitik konum sa\u011fl\u0131yor. Ancak bu konumun avantajl\u0131 yanlar\u0131 oldu\u011fu kadar dezavantajl\u0131 yanlar\u0131 da s\u00f6z konusu. K\u0131br\u0131s’\u0131n Orta Do\u011fu’ya yak\u0131n olmas\u0131, onu b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesinin bir par\u00e7as\u0131 haline getiriyor. B\u00f6ylece K\u0131br\u0131s, Orta Do\u011fu’daki krizlerden ve ittifaklardan kolayca etkilenebiliyor. Bunun yan\u0131nda batmayan u\u00e7ak gemisi \u00f6zelli\u011fiyle Orta Do\u011fu’daki askeri geli\u015fmelere h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde m\u00fcdahil olabiliyor. Suriye, L\u00fcbnan, \u0130srail, Filistin ve M\u0131s\u0131r gibi \u00fclkelere yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, K\u0131br\u0131s’\u0131n b\u00f6lgedeki askeri operasyonlar ve istihbarat faaliyetler i\u00e7in stratejik bir ada olma vasf\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. \u0130ngiltere’nin K\u0131br\u0131s’taki \u00fcsleri ile \u0130srail, ABD ve Fransa’n\u0131n adada \u00fcs elde etme \u00e7abalar\u0131 bu stratejik etkinin bir yans\u0131mas\u0131 olarak okunabilir. Mesela \u0130ngiltere’nin K\u0131br\u0131s’taki geli\u015fmi\u015f askeri \u00fcslere sahip olmas\u0131n\u0131n bu \u00fclkeye Orta Do\u011fu’daki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6zetleme ve bu \u00e7at\u0131\u015fmalara m\u00fcdahale etme gibi \u00e7e\u015fitli askeri imk\u00e2nlar sundu\u011funu \u00e7ok iyi biliyoruz. K\u0131sacas\u0131 K\u0131br\u0131s adas\u0131, Orta Do\u011fu’daki kriz ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 hem etkileme hem de onlardan etkilenme potansiyeline sahiptir. Bu sadece bug\u00fcne ait bir \u00f6zellik de\u011fildir. Tarih boyunca K\u0131br\u0131s’\u0131n Orta Do\u011fu’ya ili\u015fkin bu rol\u00fcn\u00fc takip edebiliriz. Yakla\u015f\u0131k y\u00fczy\u0131l \u00f6nce \u0130ngiltere Ba\u015fbakan\u0131 David Lloyd George, K\u0131br\u0131s’a ili\u015fkin \u0130ngiliz politikalar\u0131n\u0131 izah ederken \u015f\u00f6yle diyordu: “Niyetim, K\u0131br\u0131s adas\u0131n\u0131 Yunanistan’a vermektir, ancak Orta Do\u011fu’daki durumun belirsizli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden K\u0131br\u0131s’la ilgili bir karara varmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.” Bu s\u00f6z, K\u0131br\u0131s ile Orta Do\u011fu aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yans\u0131malar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere, ABD ile birlikte So\u011fuk Sava\u015f’tan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze d\u00fczenli bir \u015fekilde K\u0131br\u0131s’taki \u00fcsleri \u00fczerinden Irak, Suriye, M\u0131s\u0131r ve Yemen gibi Orta Do\u011fu \u00fclkelerine askeri operasyonlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. T\u00fcm bu operasyonlar sadece ABD ve \u0130ngiltere’nin \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u0130srail’in g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in yap\u0131l\u0131yor. 7 Ekim’den bu yana K\u0131br\u0131s’taki \u0130ngiliz \u00fcsleri \u0130srail \u00fcss\u00fc gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi Yemen’deki Husilere ait hedefler yine K\u0131br\u0131s \u00fczerinden vuruldu. \u0130ngiliz \u00fcslerinde kurulu ileri seviyedeki radar \u00fcslerinin L\u00fcbnan, Filistin ve Suriye’deki anl\u0131k geli\u015fmeleri ivedi bir \u015fekilde \u0130srail’e iletti\u011fi ve sa\u011flanan bu istihbarat deste\u011fi sayesinde \u0130srail g\u00fc\u00e7lerinin nokta operasyonlar\u0131n\u0131 kolay bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bilinen bir ger\u00e7ek. Hizbullah’\u0131n G\u00fcney K\u0131br\u0131s Rum Y\u00f6netimi’ni (GKRY) uyarmas\u0131 bo\u015funa de\u011fildi. Zira GKRY Orta Do\u011fu’daki sava\u015f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olma yolunda h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ilerliyordu. Her ne kadar GKRY Cumhurba\u015fkan\u0131 Nikos Hristodulidis, \u0130srail ve Hizbullah aras\u0131nda taraf tutmad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etse de gerek adadaki \u0130ngiliz \u00fcslerinin \u0130srail yanl\u0131s\u0131 faaliyetleri gerekse de \u0130srail’in K\u0131br\u0131s’\u0131n g\u00fcneyinde s\u00fcrekli askeri tatbikatlar yapmas\u0131 ve iki \u00fclke aras\u0131nda artan askeri ili\u015fkiler nedeniyle, Hizbullah Rum y\u00f6netimini uyarma ihtiyac\u0131 hissetmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fin bir de diplomatik ve siyasi y\u00f6n\u00fc s\u00f6z konusuydu. Orta Do\u011fu’daki geli\u015fmeler, G\u00fcney K\u0131br\u0131s’\u0131 da kapsayan \u00e7e\u015fitli ittifaklar\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. \u0130srail’in \u0130ran ile olan \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, \u0130srail’i Yunanistan ve G\u00fcney K\u0131br\u0131s ile ittifak yapmaya y\u00f6neltmi\u015fti. Bu ittifak, Do\u011fu Akdeniz’de T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan bir cephe olarak sunulsa da i\u015fin arka plan\u0131nda \u0130srail’in Orta Do\u011fu ve Do\u011fu Akdeniz’deki etki a\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirme \u015feklinde bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de bulunuyordu. GKRY ve Yunanistan’\u0131n \u0130srail’in b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131na angaje olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak T\u00fcrkiye’yi de Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti (KKTC) \u00fczerinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir askeri ve diplomatik duru\u015f sergilemeye itmi\u015ftir. Bug\u00fcn GKRY ve Yunanistan’\u0131n \u0130srail’in tezlerini savunur bir pozisyon de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmesi, K\u0131br\u0131s’ta olu\u015fan g\u00fc\u00e7 dengelerini do\u011frudan etkiledi\u011fi gibi adadaki m\u00fczakere s\u00fcrecini de daha karma\u015f\u0131k bir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ortak g\u00fcvenlik mimarisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130srail, Do\u011fu Akdeniz ve Orta Do\u011fu’daki g\u00fcvenli\u011fini ve stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in G\u00fcney K\u0131br\u0131s’\u0131 da kapsayan bir g\u00fcvenlik mimarisi olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu g\u00fcvenlik stratejisinin bir\u00e7ok hedefinden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn. \u00d6ncelikle \u0130srail, \u0130ran tehdidine kar\u015f\u0131 b\u00f6lgesel bir g\u00fcvenlik a\u011f\u0131 olu\u015fturman\u0131n pe\u015finde. Do\u011fu Akdeniz’de g\u00fcvenilir m\u00fcttefikler bulmak, \u0130srail’in g\u00fcvenlik stratejisinde hayati bir \u00f6neme sahip. Mesele sadece \u0130ran’la s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. T\u00fcrkiye’nin Do\u011fu Akdeniz’deki askeri ve siyasi etkinli\u011fi, \u0130srail ve GKRY i\u00e7in potansiyel bir tehdit olarak de\u011ferlendiriliyor. \u0130srail, GKRY ile ortak bir g\u00fcvenlik yap\u0131s\u0131 in\u015fa ederek T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgedeki hareket alan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 planl\u0131yor. \u0130srail, GKRY ile kuraca\u011f\u0131 g\u00fcvenlik mimarisinin, ABD ve AB’den destek g\u00f6rmesini bekliyor. \u0130srail’e g\u00f6re Bat\u0131’n\u0131n Do\u011fu Akdeniz’deki etkinli\u011fini artt\u0131rmak i\u00e7in \u0130srail-GKRY i\u015f birli\u011fi hayati bir \u00f6nem arz ediyor. Bat\u0131l\u0131 akt\u00f6rlerin de bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi destekledi\u011fi kolayca anla\u015f\u0131labiliyor. A\u00e7\u0131k s\u00f6ylemek gerekirse, “Do\u011fu Akdeniz’de bar\u0131\u015f ve istikrar”, “Avrupa’ya do\u011fal gaz sevkiyat\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenilir bir altyap\u0131 kurma” \u015feklindeki kartvizitleri, \u0130srail ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte Do\u011fu Akdeniz’de Rusya ve T\u00fcrkiye’nin de etkisini s\u0131n\u0131rlamak ad\u0131na AB ve ABD gibi akt\u00f6rler GKRY-\u0130srail i\u015f birli\u011fini desteklemekten geri durmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130srail; \u00f6nce M\u0131s\u0131r, ard\u0131ndan da Yunanistan ve GKRY ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurarak, Akdeniz’e eri\u015fim imk\u00e2n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sayede \u0130srail’in Akdeniz’deki askeri kabiliyetlerini art\u0131rmas\u0131,istihbarat ve g\u00fcvenlik a\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi ve lojistik destekelde etmesi ciddi \u015fekilde kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u0130srail, geli\u015ftirdi\u011fi bu ili\u015fkiler nedeniyle Akdeniz’deki g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir hayli art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda \u0130srail’in, Yunanistan ve GKRY ile yak\u0131n ili\u015fkiler tesis etmesi, NATO ve AB’ye daha yak\u0131n bir stratejik ortak olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Zira NATO \u00fcyesi olan Yunanistan ve AB \u00fcyesi olan GKRY \u00fczerinden, \u0130srail Akdeniz’de daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir diplomatik ba\u011f olu\u015fturabilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu durum, \u0130srail’in Bat\u0131’dan ald\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 deste\u011fi daha da kuvvetlendirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

GKRY i\u00e7in tehlikeli ve riskli bir tercih<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle \u0130srail-GKRY i\u015f birli\u011finin h\u0131zla geli\u015fmesi, Rum taraf\u0131na ekonomik y\u00fck olu\u015fturabilecek savunma harcamalar\u0131na neden oluyor. \u0130srail’in demir kubbe hava savunma sistemlerini Rum taraf\u0131na kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu durumun en somut kan\u0131t\u0131. Bu t\u00fcrden bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n, b\u00f6lgedeki siyasi veya askeri gerginliklerde GKRY ekonomisini ve g\u00fcvenli\u011fini k\u0131r\u0131lgan bir hale getirece\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dahas\u0131 Arap d\u00fcnyas\u0131 ile tarihsel ba\u011flar\u0131 olan GKRY, \u0130srail ile bu kadar yak\u0131nla\u015farak bu ili\u015fkileri tehlikeye atabilir. Bu durum ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde, GKRY’nin Akdeniz’deki diplomatik hareket alan\u0131n\u0131 daraltabilir. \u0130srail’in Orta Do\u011fu’da bir\u00e7ok d\u00fc\u015fman\u0131 ve b\u00f6lgesel tehditleri oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ek. GKRY’nin \u0130srail ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurmas\u0131, GKRY’yi \u0130ran ve Hizbullah gibi akt\u00f6rler taraf\u0131ndan hedef haline getirebilir. \u0130ran’\u0131n GKRY’deki \u0130srail ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00fcsleri veya altyap\u0131y\u0131 hedef almas\u0131 gibi riskler ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n\n\n\n

GKRY’nin, \u0130srail ile yak\u0131nla\u015farak \u0130srail’in t\u00fcm b\u00f6lgesel risklerini \u00fczerine \u00e7ekmesi ciddi bir stratejik risk olu\u015fturuyor. GKRY’nin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir savunma kapasitesine sahip oldu\u011fu ve asker\u00ee a\u00e7\u0131dan zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 zaten biliniyor. Bu y\u00fczden \u0130srail’in kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu \u0130ran, Hizbullah gibi tehditlerle ba\u015f edemeyece\u011fi gibi sald\u0131r\u0131lara a\u00e7\u0131k hale gelebilir. AB ve NATO, GKRY’yi bir \u0130srail hedefi olarak g\u00f6rd\u00fcklerinde, GKRY’yi koruma konusunda \u00e7ekimser kalabilir. Bu durum, GKRY’nin ciddi bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kalmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fi gibi uluslararas\u0131 deste\u011fe de ula\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rabilir. \u0130srail ile bu denli yak\u0131nla\u015fma, \u0130srail’in Orta Do\u011fu’da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 tehditlerin GKRY’ye y\u00f6nelmesine ve b\u00f6ylece \u00fclkede ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7abilecek yeni geli\u015fmelere kap\u0131 aralayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak GKRY’nin \u0130srail’in t\u00fcm b\u00f6lgesel risklerini \u00fcstlenmesi onu jeopolitik olarak k\u0131r\u0131lgan bir pozisyona iter. Bu tablo, GKRY’yi sadece askeri ve ekonomik olarak de\u011fil ayn\u0131 zamanda diplomatik ve i\u00e7 politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tehdit eder. Bu y\u00fczden GKRY, \u0130srail’le dengeli bir i\u015f birli\u011fi kurmaya dikkat ederek b\u00f6lgesel risklerini azaltmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Nihayetinde GKRY, Orta Do\u011fu’nun yo\u011fun \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na veya \u0130srail’in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 tehdit seviyelerine g\u00f6re donanm\u0131\u015f bir \u00fclke de\u011fildir.Bu eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in askeri ve g\u00fcvenlik altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme yoluna gitmesi de karma\u015f\u0131k ve riskli bir tercih olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. \u0130smail \u015eahin\/ Band\u0131rma Onyedi Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi GKRY’nin \u0130srail’in t\u00fcm b\u00f6lgesel risklerini \u00fcstlenmesi onu jeopolitik olarak k\u0131r\u0131lgan bir pozisyona iter. Bu tablo, GKRY’yi sadece askeri ve ekonomik olarak de\u011fil ayn\u0131 zamanda diplomatik ve i\u00e7 politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tehdit eder. K\u0131br\u0131s, Orta Do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131na en yak\u0131n Akdeniz adas\u0131d\u0131r. Hatta bu konumdaki tek adad\u0131r. Bu \u00f6zellik …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":51264,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[44,38,47],"tags":[],"class_list":["post-51263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-egitim","category-guncel","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51263"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51263\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51264"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}