{"id":51070,"date":"2024-10-05T11:27:55","date_gmt":"2024-10-05T08:27:55","guid":{"rendered":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/?p=51070"},"modified":"2024-10-06T13:28:20","modified_gmt":"2024-10-06T10:28:20","slug":"yabanci-okullarin-akinina-ugrayan-bir-imparatorluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/yabanci-okullarin-akinina-ugrayan-bir-imparatorluk\/","title":{"rendered":"Yabanc\u0131 okullar\u0131n ak\u0131n\u0131na u\u011frayan bir imparatorluk"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. Mustafa \u00d6zt\u00fcrk \/ Mardin Artuklu \u00dcniversitesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Temmuz ay\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131klamada, iki Frans\u0131z okuluna, mevzuata uymad\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle yaz\u0131 g\u00f6ndererek kendilerini uyard\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Milli E\u011fitim Bakan\u0131 Yusuf Tekin, bu konu \u00fczerinden belli bir kitlenin anlams\u0131z bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek “Biz Cumhuriyet’le beraber Lozan Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 imzalad\u0131k ve Lozan Anla\u015fmas\u0131’nda Cumhuriyetimizin kurucu kadrolar\u0131n\u0131n alt\u0131na imza att\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye’de yabanc\u0131 okullar\u0131m\u0131z var. Bu okullar\u0131m\u0131z\u0131n her t\u00fcrl\u00fc eksi\u011fini gidermek, bu okullara yard\u0131mc\u0131 olmak, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 olarak o zaman metnin alt\u0131na imza atan ve Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’\u00fcn taahh\u00fcd\u00fc.” \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalarda bulunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Bakan Tekin, Lozan’da verilen taahh\u00fct gere\u011fi, yabanc\u0131 okullara herhangi bir s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7\u0131karmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve gereken deste\u011fi sunduklar\u0131n\u0131 vurgularken \u00e7ok \u00f6nemli bir konunun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyordu. Bakan Tekin, T\u00fcrkiye’de stat\u00fcleri Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f 12 tane yabanc\u0131 okul bulundu\u011funu, Lozan mektuplar\u0131yla taahh\u00fct ettikleri her konuda bu yabanc\u0131 okullara yard\u0131mc\u0131 olduklar\u0131n\u0131, fakat \u00e7ok enteresan bir bi\u00e7imde Lozan mektuplar\u0131nda bulunmamas\u0131na ra\u011fmen ve \u00f6rne\u011fi ancak s\u00f6m\u00fcrge memleketlerinde g\u00f6r\u00fclebilecek \u015fekilde, Fransa’n\u0131n izin almadan bu okullara iki tane daha ilave etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Bu da yetmezmi\u015f gibi, bu okullarda sadece Frans\u0131z vatanda\u015flar\u0131na e\u011fitim verilece\u011fi belirtilmesine ra\u011fmen \u00f6\u011frencilerin y\u00fczde doksan\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131ndan olu\u015fuyordu. Bakan Tekin, hakl\u0131 olarak serzeni\u015fini dile getirirken, bu iki Frans\u0131z okuluna giden T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n devlet sistemine g\u00f6re okulla\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011funu da s\u00f6zlerine ekliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bakan Tekin’in kamuoyuyla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu enteresan durum, asl\u0131nda bir \u00fclkenin egemenlik haklar\u0131n\u0131n \u00e7i\u011fnendi\u011fi anlam\u0131na geliyordu. Me\u011fer Bakan Bey, m\u00fcste\u015farl\u0131k d\u00f6neminde de bu iki okula resm\u00ee yaz\u0131 yazm\u0131\u015f ve kurallara uymalar\u0131n\u0131 talep etmi\u015f, ancak bir cevap alamam\u0131\u015f. Okula defalarca m\u00fcfetti\u015f g\u00f6nderilmi\u015f, kap\u0131dan i\u00e7eri bile al\u0131nmam\u0131\u015f bu m\u00fcfetti\u015fler. Frans\u0131z b\u00fcy\u00fckel\u00e7isiyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f, di\u015fe dokunur bir \u015fey \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f. Frans\u0131zlar\u0131n bu pesp\u00e2ye c\u00fcretkarl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda verip veri\u015ftirmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bakan Bey’in yapt\u0131\u011f\u0131 da biraz b\u00f6yle asl\u0131nda. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck durum bununla da kalsa iyi; okula devam eden \u00f6\u011frencilerin ma\u011fduriyeti var bir de. Bu okullardan mezun olan \u00f6\u011frenciler, MEB’in sisteminde g\u00f6r\u00fcnmedikleri i\u00e7in bir denklikleri de olmuyor gayet tabi. Hal b\u00f6yle olunca bakanl\u0131k kendi vatanda\u015f\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f oluyor. Frans\u0131z okulu iyi, bakanl\u0131k k\u00f6t\u00fc oluyor nihayetinde.<\/p>\n\n\n\n

Yusuf Tekin’in, konuyu suhuletle \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na Frans\u0131z b\u00fcy\u00fckel\u00e7isiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k 10 ay ge\u00e7mi\u015f durumda. Frans\u0131z sefirin lutfedip Bakan’\u0131n davetine ic\u00e2bet etti\u011fiyle ilgili kamuoyuna yans\u0131yan bir bilgi yok hen\u00fcz. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin egemenlik haklar\u0131n\u0131 hi\u00e7e saymak anlam\u0131na gelen Frans\u0131zlar\u0131n bu tutumunun telafisi, Bakan Yusuf Tekin’in de i\u015faret etti\u011fi gibi, izinsiz a\u00e7\u0131lan bu iki okula kar\u015f\u0131l\u0131k, m\u00fctekabiliyet esas\u0131na uygun olarak Fransa’da iki T\u00fcrk okulunun a\u00e7\u0131lmas\u0131 olur ancak.<\/p>\n\n\n\n

Bu konu vesilesiyle g\u00fcndeme gelen yabanc\u0131 okullar meselesi, asl\u0131nda bug\u00fcn\u00fcn bir problemi de\u011fil. Bu konu y\u00fczy\u0131llardan beri, \u00f6zellikle de 19. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u00fclkemizin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k haklar\u0131n\u0131 tehdit eden bir konu h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kanuni d\u00f6nemi kapit\u00fclasyonlar\u0131 kap\u0131y\u0131 a\u00e7t\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 okullar; yabanc\u0131 devlet, kurulu\u015f veya ki\u015filer taraf\u0131ndan \u00fclkemizde a\u00e7\u0131lan okullar i\u00e7in kullan\u0131lan bir kavramd\u0131r. Kanuni d\u00f6neminde Fransa ile 1536’da imzalanan kapit\u00fclasyon antla\u015fmas\u0131, \u00fclkemizde yabanc\u0131 okullar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na kap\u0131 aralayan geli\u015fme olarak kabul g\u00f6r\u00fcr. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet iken Osmanl\u0131’n\u0131n lehine olan kapit\u00fclasyonlar, devlet g\u00fc\u00e7 kaybettik\u00e7e aleyhe d\u00f6nmeye ba\u015flar. Frans\u0131zlara tan\u0131nan ayr\u0131cal\u0131klar zamanla geni\u015fletilerek di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine de tan\u0131n\u0131r. Amerikan, \u0130ngiliz, Frans\u0131z, \u0130talyan, Rus ve Alman misyonerlerin \u00f6nemli bir zorlukla kar\u015f\u0131la\u015fmadan, devletin her bir k\u00f6\u015fesinde okul a\u00e7abilmesi s\u00f6z konusu ayr\u0131cal\u0131klara dayan\u0131r. Misyonerler ba\u015flarda \u00e7ok etkili olmasalar da, 1839’da Tanzimat’\u0131n ilan\u0131ndan sonra i\u015fin rengi aniden de\u011fi\u015fir. Avrupa’n\u0131n bask\u0131s\u0131yla Tanzimat Ferman\u0131’nda gayrim\u00fcslim vatanda\u015flara tan\u0131nan ayr\u0131cal\u0131klar, misyoner faaliyetlerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc biraz daha a\u00e7ar. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na gelindi\u011finde, o koca imparatorluk co\u011frafyas\u0131nda misyonerlerin yabanc\u0131 okul a\u00e7mad\u0131klar\u0131 \u00e7ok az yer kalm\u0131\u015ft\u0131. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda faal yabanc\u0131 okul say\u0131s\u0131 920 civar\u0131ndayd\u0131. Misyonerler eliyle a\u00e7\u0131lan okullar\u0131n zamanla Osmanl\u0131 aleyhinde siyasi faaliyetlere giri\u015fmesi, bu okullardan duyulan rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temelini te\u015fkil ediyordu. Devletin i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n m\u00fcsebbibi olarak g\u00f6r\u00fclen bu okullarda yabanc\u0131 devletler, neredeyse hi\u00e7bir denetime t\u00e2bi olmadan, kendi politik \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun faaliyetlerle insan dev\u015firiyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Yerden mantar biter gibi her yanda her y\u00f6rede yabanc\u0131 okul a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u015f\u00fcphe \u00e7eken bir durumdu. Sadece Amerikal\u0131lar\u0131n a\u00e7t\u0131klar\u0131 okul say\u0131s\u0131 bile 400’\u00fc bulur. Bu okullar s\u00f6zde Hristiyan n\u00fcfusun yo\u011fun oldu\u011fu yerlerde dini e\u011fitimi esas al\u0131yordu; fakat okullar\u0131n \u00f6zellikle d\u00f6nemin siyasi stratejisinin kalbinin att\u0131\u011f\u0131 yerlerde yo\u011funla\u015fmas\u0131 \u015f\u00fcphe \u00e7eken di\u011fer bir husustu. \u00dcstelik a\u00e7\u0131lan okullar\u0131n say\u0131s\u0131, okulun bulundu\u011fu yerdeki gayrim\u00fcslimlerin n\u00fcfusuyla mant\u0131kl\u0131 bir orant\u0131ya da sahip de\u011fildi. 1894 y\u0131l\u0131nda sadece Mamurat\u00fc’l-Aziz (Elaz\u0131\u011f) vilayetinde 83 Protestan okulunun bulunmas\u0131 normal \u015fartlarda \u00e7ok mant\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen bir yat\u0131r\u0131m de\u011fildi. Bu durum, yabanc\u0131 okullar\u0131n siyasi ama\u00e7lara ne kadar odaklanm\u0131\u015f oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 okullar\u0131n kritik d\u00f6nemlerdeki olumsuz tutumlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 okullar\u0131n g\u00f6sterdikleri faaliyetlerin, dolay\u0131s\u0131yla da ger\u00e7ek ama\u00e7lar\u0131n\u0131n Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 yaymak ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, devletin kritik zamanlar\u0131nda tak\u0131nd\u0131klar\u0131 tutumlarda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Misyonerlerin sonradan yay\u0131mlanan raporlar\u0131nda ve \u00e7e\u015fitli yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda da apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fclen bu hakikat, yeri geldi\u011finde \u00e7ok ac\u0131 tecr\u00fcbelerle teyit edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

1863 y\u0131l\u0131nda kurulan ve bug\u00fcnk\u00fc Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi’nin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan Robert Koleji, tarihimizdeki bu ac\u0131 tecr\u00fcbelerden birine akt\u00f6rl\u00fck etmi\u015f yabanc\u0131 okullardan biridir. Robert Koleji’nin Bulgar ayaklanmas\u0131n\u0131n planlamas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer oldu\u011fu konusunda bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ittifak\u0131 s\u00f6z konusu. Robert Koleji’nin Bulgar milletini var eden, ona hayat veren bir kurum oldu\u011funu s\u00f6yleyen yabanc\u0131 tarih\u00e7ilerden Pears, “Tarihte Robert Koleji’nin Bulgaristan’\u0131n hayat\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi kadar, ba\u015fka hi\u00e7bir okul tan\u0131m\u0131yorum…” diyerek bu ger\u00e7e\u011fi ortaya koymu\u015ftur. Amerikal\u0131 siyaset adam\u0131 Gold ise “Robert Koleji olmasayd\u0131, Bulgaristan olmazd\u0131.” demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Tarsus, Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi\u011finde, i\u015fgal kuvvetleri kararg\u00e2hlar\u0131n\u0131 bir yabanc\u0131 okul olan Tarsus Koleji’nin kar\u015f\u0131nda kurarlar. Bu durum Kolej’in, i\u015fgal boyunca Frans\u0131z birliklerine kritik bilgiler sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve i\u015fgal rehberli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyordu. Milli Kuvvetler, bu g\u00f6r\u00fcnmez anla\u015fman\u0131n fark\u0131ndad\u0131rlar ve bu y\u00fczden Kolej’in m\u00fcd\u00fcr\u00fc Nilson’u ka\u00e7\u0131r\u0131rlar. Bunun \u00fczerine i\u015fgal kuvvetleri, derhal misillemede bulunarak Tarsus’un ileri gelen e\u015fraf\u0131ndan dokuz ki\u015fiyi Nilson ile takas etmek amac\u0131yla tutuklarlar. Sonu\u00e7 itibariyle, Nilson ve Tarsus e\u015fraf\u0131ndan olan dokuz ki\u015fi takas edilirler.<\/p>\n\n\n\n

Denetimlerin ba\u015flamas\u0131 ve Maarif-i Umumiye Nizamn\u00e2mesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 okullar\u0131n faaliyetlerinden iyice rahats\u0131z olan yetkililer, izinsiz ve denetimsiz bir \u015fekilde \u00e7o\u011fal\u0131p yayg\u0131nla\u015fan bu kurumlar\u0131 kanunlar marifetiyle kay\u0131t alt\u0131na almay\u0131 ve denetlemeyi iyice kafas\u0131na koymu\u015ftu. Bu ama\u00e7la, 1 Eyl\u00fcl 1869 tarihinde Maarif-i Umumiye Nizamn\u00e2mesi geni\u015f kapsaml\u0131 bir kanun \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalan Maarif-i Umumiye Nizamn\u00e2mesi’ndeki 129. Madde, yabanc\u0131 okullar\u0131n etkili bir \u015fekilde denetlenebilmesini d\u00fczenlemekteydi. Maddedeki en \u00f6nemli ba\u015fl\u0131k okullar\u0131n ruhsat i\u015flemleriyle ilgiliydi. Yap\u0131lan d\u00fczenlemeyle ruhsat almak epeyce zorla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, ruhsat\u0131 olmayan yabanc\u0131 okullar\u0131n istisnas\u0131z bir \u015fekilde kapat\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekteydi. Okulun yap\u0131laca\u011f\u0131 yerin \u00f6zellikleri, okul binas\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri, okulda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak ki\u015filerin nitelikleri konusunda da olduk\u00e7a s\u0131k\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar getiren kanun, b\u00fct\u00fcn \u00e7abalara ra\u011fmen istenen sonucu sa\u011flayamad\u0131. Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131 olan Manast\u0131r’daki Kesriye’de Bulgar ahaliden hi\u00e7 kimse olmad\u0131\u011f\u0131 halde Bulgarlar\u0131n okul a\u00e7mak istemeleri, Kud\u00fcs’te \u0130ngiliz-Protestan 232 ki\u015fi olmas\u0131na ra\u011fmen 339 \u00f6\u011frenci bar\u0131nd\u0131ran 6 okula ek olarak yedinci okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin verilmesi gibi \u00f6rnekler b\u00fcy\u00fck umutlarla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren nizamn\u00e2menin pek i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, Osmanl\u0131 Devleti’nin bu nizamn\u00e2meyle yabanc\u0131 okullar\u0131 denetim alt\u0131na almak istemesine yabanc\u0131 devletler \u00e7ok sert tepki vermi\u015flerdir. Bu okullarda kullan\u0131lacak kitaplar\u0131n Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan kontrol edilece\u011fini \u00f6\u011frenen yabanc\u0131 devletler, bunu siyasi bir kriz olarak lanse etme c\u00fcretine kap\u0131larak siyasi nota bile vermi\u015flerdir. Amerika ve \u0130ngiltere 1 Ekim 1895’te, Hollanda 2 Mart 1896’da, Bel\u00e7ika 27 \u015eubat 1896’da Osmanl\u0131 sefirini \u00e7a\u011f\u0131rarak yabanc\u0131 okullar\u0131n denetlenmesine kar\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 aksi taktirde sava\u015f \u00e7\u0131kabilece\u011fini bildiren birer \u00fcltimatom vermi\u015flerdir. Bu devletlerden Bel\u00e7ika ve Hollanda’n\u0131n o tarihte Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda herhangi bir okulu bulunmamas\u0131na ra\u011fmen nota vermi\u015f olmalar\u0131 bir hayli manidard\u0131r. Bunu, “Ha\u00e7l\u0131 ittifak\u0131n\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fc” \u015feklinde okumak d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7enek yok galiba.<\/p>\n\n\n\n

II. Abd\u00fclhamid’in yabanc\u0131 okullar\u0131 kontrol \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. Abd\u00fclhamid, yabanc\u0131 okullar\u0131n denetimsiz, ba\u015f\u0131na buyruk faaliyetlerinden epeyce rahats\u0131zd\u0131. 129. maddenin yay\u0131nlanmas\u0131ndan sonraki s\u00fcre\u00e7te yabanc\u0131 okullar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131 beklenirken art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015fti. Bu sebeple II. Abd\u00fclhamid \u00e7areyi 129’uncu maddeyi de\u011fi\u015ftirmekte bulur. 1885 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fikliklere g\u00f6re, yabanc\u0131 okullarda okuyan Osmanl\u0131 halk\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikli olarak T\u00fcrk\u00e7eyi \u00f6\u011frenmeleri \u015fart ko\u015fulur. Ayr\u0131ca okutulacak kitaplar\u0131n \u00f6nceden Maarif Nezareti’ne bildirilmesi \u015fart\u0131 getirilir. Okullarda giyilecek k\u0131yafetlerin memleketin geleneklerine uygun olmas\u0131 da maddeye eklenen hususlar aras\u0131ndad\u0131r. Okullar\u0131n belirli aral\u0131klarla denetlenebilmesi ve okullarda kurucu olan ki\u015filerin ve g\u00f6rev yapacak ki\u015filerin sicilinde g\u00fcvenlik ile ilgili herhangi bir k\u00f6t\u00fc sab\u0131ka kayd\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 da yabanc\u0131 okullar i\u00e7in getirilen zorunluluklar aras\u0131na eklenir.<\/p>\n\n\n\n

II. Abd\u00fclhamid bu ek maddelerle 129. maddenin s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 taraflar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da bunda pek muvaffak olamaz. Bunun \u00fczerine II. Abd\u00fclhamid, baz\u0131 devlet yetkililerinden rapor haz\u0131rlamalr\u0131n\u0131 ister. Bunlar aras\u0131ndaki en ciddi rapor Z\u00fcht\u00fc Pa\u015fa’n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapordur. Z\u00fcht\u00fc Pa\u015fa, zaman i\u00e7erisinde bu okullar\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131na nas\u0131l kanserli bir h\u00fccre gibi yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, gizli ama\u00e7lar\u0131n\u0131, okuttuklar\u0131 \u00f6\u011frenci say\u0131lar\u0131n\u0131, faaliyete ge\u00e7me bi\u00e7imlerini raporuna yans\u0131t\u0131r. Z\u00fcht\u00fc Pa\u015fa, ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 ba\u015fl\u0131klar halinde ortaya koyar:<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti, yabanc\u0131 okullarla ilgili i\u015fin ba\u015f\u0131nda hi\u00e7bir siyaset izlememi\u015ftir. Daha a\u00e7\u0131k bir dille s\u00f6ylemek gerekirse Osmanl\u0131, bu okullar\u0131n istediklerini yapabilmeleri i\u00e7in onlar\u0131 g\u00f6rmezden gelmi\u015f, g\u00f6z yummu\u015ftur. M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n y\u00f6netimle manevi ba\u011flar\u0131n\u0131 koparmak ve devleti her f\u0131rsatta zafiyete u\u011fratmak yabanc\u0131 okullar\u0131n temel amac\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. Devletin \u00e7\u0131karlar\u0131na ters d\u00fc\u015fen ama\u00e7lar silsilesine sahip olan bu yabanc\u0131 okullar\u0131n faaliyetlerine izin vermemek devletin acilen yerine getirmesi gereken bir sorumluluktur. Yabanc\u0131 devletler, bu okullar s\u00e2ikiyle \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun d\u00fc\u015f\u00fcnceleri benimsetmek i\u00e7in Osmanl\u0131 Devleti’nin bas\u0131lmam\u0131\u015f tek bir kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131n\u0131 b\u0131rakmam\u0131\u015flard\u0131r. Bu okullar, dolayl\u0131 yoldan da olsa \u0130slam dininin temellerini sarsmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki sorunlar Lozan’dan miras<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 okullar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki hukuki stat\u00fcs\u00fcn\u00fc Lozan Mektuplar\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131r. Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda “yabanc\u0131” e\u011fitim kurumlar\u0131ndan hi\u00e7 bahsedilmemesine ra\u011fmen, Lozan Mektuplar\u0131’nda 30 Ekim 1918’den \u00f6nce Osmanl\u0131 Devleti’nde mevcut yabanc\u0131 okullar\u0131n imtiyaz ve garantilerinin devam edece\u011fi bildirilmi\u015f ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti bu mektuplara, Lozan Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n bir maddesiymi\u015f gibi ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi yabanc\u0131 okullar meselesi, Lozan’da konu\u015fulmam\u0131\u015f, antla\u015fma maddeleri aras\u0131na girmemi\u015f; ancak sonradan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 mektupla\u015fmalarla antla\u015fman\u0131n i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa yap\u0131lmas\u0131 gereken, Yusuf Tekin’in iki Frans\u0131z okulu meselesinde i\u015faret etti\u011fi gibi, muhatap devlet e\u011fer sonradan bir ayr\u0131cal\u0131k talep ediyorsa bu ayr\u0131cal\u0131k ancak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde, yani diplomatik ifadeyle “m\u00fctekabiliyet esas\u0131na g\u00f6re” m\u00fczakere edilmeliydi.<\/p>\n\n\n\n

mustafaozturk47@gmail.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Mustafa \u00d6zt\u00fcrk \/ Mardin Artuklu \u00dcniversitesi Temmuz ay\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131klamada, iki Frans\u0131z okuluna, mevzuata uymad\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle yaz\u0131 g\u00f6ndererek kendilerini uyard\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Milli E\u011fitim Bakan\u0131 Yusuf Tekin, bu konu \u00fczerinden belli bir kitlenin anlams\u0131z bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek “Biz Cumhuriyet’le beraber Lozan Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 imzalad\u0131k ve Lozan Anla\u015fmas\u0131’nda Cumhuriyetimizin kurucu kadrolar\u0131n\u0131n alt\u0131na imza att\u0131\u011f\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":51074,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[58,44,47,39],"tags":[],"class_list":["post-51070","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","category-egitim","category-haberler","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51070","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51070"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51070\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51070"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51070"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51070"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}