{"id":49759,"date":"2024-02-25T16:42:11","date_gmt":"2024-02-25T13:42:11","guid":{"rendered":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/?p=49759"},"modified":"2024-02-25T16:42:14","modified_gmt":"2024-02-25T13:42:14","slug":"iranin-istihbarat-zaaflari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/iranin-istihbarat-zaaflari\/","title":{"rendered":"\u0130ran’\u0131n istihbarat zaaflar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. S\u00fcleyman K\u0131z\u0131ltoprak\/ K\u00fctahya Dumlup\u0131nar \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r<\/strong>\u00fc<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran, casusluk veya sabotajlara agresif bir \u015fekilde yan\u0131t vermenin potansiyel olarak geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir sava\u015fa yol a\u00e7abilece\u011finin fark\u0131nda. ABD ve \u0130srail’i fiili bir hedef yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle bir s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kendisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da y\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131na dair endi\u015felere sahip ve buna kar\u015f\u0131 hen\u00fcz geli\u015ftirdi\u011fi bir politika bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Ortado\u011fu’nun \u00f6nemli g\u00fc\u00e7lerinden birisi olan \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti, 1979 devrimi sonras\u0131nda her ideolojik esasl\u0131 devletin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi istihbarat alan\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verdi. \u0130ran, zengin tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri olan Pers \u0130mparatorlu\u011fu’nun miras\u0131yla birlikte \u00e7e\u015fitli medeniyetlere ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f siyasal bir zeminde olmakla birlikte Humeyni devriminden sonra da b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel alanda aktif bir \u00fclke konumunu s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ancak, son d\u00f6nemde ulusal ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde \u00e7e\u015fitli zorluklarla ve meydan okumalarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 kimli\u011finin arka plan\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n Jeopolitik yap\u0131s\u0131, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00fcvence alt\u0131na alma iste\u011fi, olumsuz tarihsel tecr\u00fcbeler, di\u011fer \u0130mparatorluklar ile tarih i\u00e7erisinde ya\u015fanan rekabet, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin \u0130ran’\u0131n i\u00e7i\u015flerine m\u00fcdahaleleri, \u0130ran’\u0131n etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n heterojen olmas\u0131, \u015eii \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 ve ekonomik yap\u0131 gibi fakt\u00f6rler, \u0130ran d\u0131\u015f politika yap\u0131m s\u00fcrecini derinden etkilemektedir. \u00d6zellikle b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi i\u00e7in en fazla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi ve g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesine girdi\u011fi \u00fclke olarak da Suudi Arabistan dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Devrim sonras\u0131 “\u0130slam Cumhuriyeti” olarak adland\u0131r\u0131lan \u0130ran’da cumhuriyet\u00e7ili\u011fin \u0130slam’la birle\u015ftirilme \u00e7abas\u0131, yeni rejimde ikili ve \u00e7eli\u015fkili bir karakter do\u011furmu\u015ftur. Normal bir cumhuriyette me\u015fruiyetin kayna\u011f\u0131, d\u00fczenli se\u00e7imler yoluyla dile getirilen halk\u0131n iradesiyken \u0130ran’\u0131n h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7iminde \u015eii \u0130slami ilkelerin uygulanmas\u0131 olmu\u015ftur. Bu ilkelerin i\u00e7eri\u011fine ve nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131na karar veren ki\u015fi ise “Vel\u00e2yeti Fakih” anlay\u0131\u015f\u0131 gere\u011fi “din ve devletin rehberi” olan H\u00e2kim Dini Lider’dir.<\/p>\n\n\n\n

1980’lerde \u0130ran’\u0131n yay\u0131lmac\u0131 \u015eii anlay\u0131\u015f\u0131, b\u00f6lgesel dengeleri tehdit ederek \u00f6zellikle Arap kom\u015fular\u0131n\u0131 toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri konusunda endi\u015felendirmi\u015ftir. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u0130ran ba\u015fta Suudi Arabistan olmak \u00fczere kom\u015fular\u0131yla \u00e7e\u015fitli sorunlar ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran Suudi Arabistan ili\u015fkilerindeki en \u00f6nemli \u00e7at\u0131\u015fma dinami\u011fi, bu devletlerin sahip olduklar\u0131 mezhepsel kimliklerdir. Bu iki akt\u00f6r, etnik, k\u00fclt\u00fcrel ve mezhepsel tarihi ile siyasi tecr\u00fcbesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirlerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 yap\u0131lara sahip iki devlettir. \u00d6zellikle benimsenen mezheplerin \u0130mamet\/Halifelik hadisesi ve Kerbel\u00e2 gibi tarihsel travmatik olaylarda sergilenen farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan kaynakl\u0131 tutumlar\u0131n topluma g\u00fcncellenerek yeniden aktar\u0131lmas\u0131, taraflar\u0131n devlet ve halk nezdinde birbirlerine kar\u015f\u0131 beslemi\u015f olduklar\u0131 husumetleri art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n d\u0131\u015f politika bile\u015feni olarak istihbarat te\u015fkilat\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n istihbarat te\u015fkilatlar\u0131, tarihsel olarak farkl\u0131 d\u00f6nemlerde evrim ge\u00e7irmi\u015f ve de\u011fi\u015fik isimler alt\u0131nda faaliyet g\u00f6stermi\u015ftir. Modern \u0130ran’daki istihbarat te\u015fkilatlar\u0131, genellikle SAVAK ve sonras\u0131nda SAVAMA (\u0130slam Cumhuriyeti \u0130stihbarat Bakanl\u0131\u011f\u0131) gibi kurulu\u015flar\u0131 i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n

SAVAK (1957-1979): \u015eah Muhammed R\u0131za Pehlevi d\u00f6neminde, 1957 y\u0131l\u0131nda kurulan SAVAK (Sazman-i \u0130ttila’at ve Emniyet-i Ke\u015fvar) \u0130ran’\u0131n resmi istihbarat te\u015fkilat\u0131yd\u0131. SAVAK, i\u00e7 istihbarat, casusluk ve politik muhalefeti kontrol etme g\u00f6revlerine sahipti. Ancak, \u015fiddet uygulama, insan haklar\u0131 ihlalleri ve siyasi bask\u0131 nedeniyle ele\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130slam Devrimi’nin ard\u0131ndan, SAVAK kapat\u0131ld\u0131. Yerine ise 1984’de \u0130slam Cumhuriyeti \u0130stihbarat Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Vizarat-i \u0130ttila’at ve Emniyat-i Ke\u015fvar \/VEVAK) kuruldu. Bu kurulu\u015f, i\u00e7 ve d\u0131\u015f istihbarat, g\u00fcvenlik ve casusluk faaliyetlerini y\u00f6netmekle g\u00f6revliydi.<\/p>\n\n\n\n

2011’de, \u0130ran’da istihbarat te\u015fkilatlar\u0131nda yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklere gidildi ve \u0130stihbarat Bakanl\u0131\u011f\u0131, Y\u00fcksek G\u00fcvenlik Konseyi’nin do\u011frudan denetimine ge\u00e7ti. Bu d\u00f6nemde, SAVAMA ad\u0131 alt\u0131nda yeni bir istihbarat te\u015fkilat\u0131 olu\u015fturuldu.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede VEVAK, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’na ba\u011fl\u0131 istihbarat birimi ve polis te\u015fkilat\u0131n\u0131n istihbarat birimleri, savunmac\u0131 karaktere sahip olan ve i\u00e7 g\u00fcvenlik odakl\u0131 bu anlay\u0131\u015f d\u00fczleminde faaliyet g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bununla birlikte, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’na ba\u011fl\u0131 istisnai bir birim olan Besic <\/em>te\u015fkilat\u0131 da toplumsal alanda, rejime ve i\u00e7 g\u00fcvenli\u011fe y\u00f6nelik tehdit olu\u015fturabilecek olan hareketlerin tespiti ve takibi sorumlulu\u011funa sahip olan bir di\u011fer birim olarak belirlenmi\u015ftir. Buna ek olarak Besic te\u015fkilat\u0131, istihbarat\u0131n ikincil i\u015flevleri ve rolleri aras\u0131nda yer alan i\u015flevleri de icra ederek, devrim ideolojisinin toplumsal alanda konsolide olmas\u0131n\u0131 ve sa\u011flanan konsolidasyonun korunmas\u0131n\u0131 da temin etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Besic te\u015fkilat\u0131 \u00f6zelinde ortaya konan bu konsept, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’na ba\u011fl\u0131 Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc birimi taraf\u0131ndan, \u00fclke d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6zellikle b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7evede uygulanan istihbarat faaliyetlerinin doktriner zeminini de ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n, \u0130slam Devrimi sonras\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu istihbarat yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7erisinde kritik bir yere sahip olan Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc, \u00f6zellikle b\u00f6lgesel d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirilen istihbarat faaliyetlerine \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden ana birim niteli\u011findedir. Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc, askeri bir yap\u0131ya\/silahl\u0131 kuvvetler yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 bir birim olarak resmi bir stat\u00fcye sahip ve bu y\u00f6n\u00fcyle askeri istihbarat faaliyetlerine odaklanmas\u0131 beklenen birim olmas\u0131na ra\u011fmen i\u015flev, g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7en bir organd\u0131r. Bu ba\u011flamda, Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc’n\u00fcn, klasik anlamda, bir istihbarat te\u015fkilat\u0131n\u0131n d\u0131\u015f istihbarat ve d\u0131\u015f operasyonlar biriminin sahip oldu\u011fu niteli\u011fi ortaya koydu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu nitelik ve i\u015flev \u00e7er\u00e7evesinde Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu istihbarat birimi ile de koordineli bir bi\u00e7imde, \u0130ran’\u0131n istihbarat vizyonunda yer alan b\u00f6lgesel \u00f6nceliklerin yerine getirilmesi amac\u0131yla faaliyet y\u00fcr\u00fctmektedir. Bat\u0131l\u0131 istihbarat uzmanlar\u0131nca M16, SAS, DFID’nin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlanan Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc, \u0130ran d\u0131\u015f\u0131ndaki operasyon ve istihbarattan sorumludur.<\/p>\n\n\n\n

Tekrar eden ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130ran istihbarat\u0131n\u0131n son y\u0131llardaki zay\u0131f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, \u00e7e\u015fitli olaylar ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klarla a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konmu\u015ftur. \u0130ran’\u0131n istihbarat servisleri etkili \u00f6nleyici tedbirleri uygulama konusunda defalarca ba\u015far\u0131s\u0131z oldu.<\/p>\n\n\n\n

3 Ocak 2020’de ABD’nin Ba\u011fdat Havaliman\u0131’na d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131da \u00f6ld\u00fcr\u00fclen General Kas\u0131m S\u00fcleymani’nin ard\u0131ndan \u0130ran, ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve g\u00fcvenlik sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle 3 Ocak 2024’te meydana gelen ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131, \u0130ran istihbarat te\u015fkilat\u0131n\u0131n zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. S\u00fcleymani’yi anma t\u00f6reninde ya\u015fanan g\u00fcvenlik zaaf\u0131 ve daha \u00f6nceki sald\u0131r\u0131lar, istihbarat servislerinin etkili \u00f6nleyici tedbirler almak konusunda yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bununla birlikte, Sistan-Belucistan eyaletindeki bir s\u0131n\u0131r devriye istasyonunda ya\u015fanan ve 11 polis memurunun \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan sald\u0131r\u0131 gibi di\u011fer olaylar da dikkat \u00e7ekicidir. 2018’de de silahl\u0131 ki\u015filer Ahvaz’da bir asker\u00ee ge\u00e7it t\u00f6renine sald\u0131rarak 29 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran istihbarat\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda, n\u00fckleer bilim adamlar\u0131na y\u00f6nelik suikastlar, n\u00fckleer ar\u015fivlerin \u00e7al\u0131nmas\u0131, insans\u0131z hava arac\u0131 fabrikalar\u0131, uranyum zenginle\u015ftirme merkezleri, balistik f\u00fcze \u00fcsleri ve gaz dahil olmak \u00fczere \u00f6nemli tesislerin siber sald\u0131r\u0131lara maruz kalmas\u0131 gibi olaylar yer almaktad\u0131r. 2010’daki \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131 hedef alan Stuxnet vir\u00fcs\u00fc gibi k\u00fcresel \u00e7apta etkili sald\u0131r\u0131lar da \u0130ran’\u0131n istihbarat zorluklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130ran’\u0131n ilk b\u00fcy\u00fck istihbarat ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen bu olay ABD ve \u0130srail taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen bir bilgisayar vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn Hollandal\u0131 bir m\u00fchendisin kullan\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. Baz\u0131 uzmanlar, bu vir\u00fcs\u00fcn internet hatt\u0131 yerine elektrik ak\u0131m\u0131 \u00fczerinden tesise verildi\u011fini iddia etmi\u015fti. O zamanlar \u0130ran’\u0131n toplam kapasitesinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 10’unu olu\u015fturan yakla\u015f\u0131k 1000 santrif\u00fcj\u00fc yok ederek n\u00fckleer program\u0131na b\u00fcy\u00fck zarar veren Stuxnet olay\u0131, \u00fclke istihbarat\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve k\u00fcresel ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, Negar Mortazavi’nin bir yorumunda belirtti\u011fi gibi b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 yar\u0131\u015f\u0131ndaki Suudi Arabistan’\u0131n \u0130ran’\u0131 hedef almas\u0131 da dikkat \u00e7ekicidir. Suudiler, \u0130ran kar\u015f\u0131t\u0131 yay\u0131n yapan medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131 desteklemekte ve \u0130ran’\u0131 zor durumda b\u0131rakmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgedeki etkisinin artmas\u0131 da \u0130ran’\u0131 endi\u015felendirmektedir. Tahran y\u00f6netimi, T\u00fcrkiye’nin Kafkaslar, Orta Asya ve Ortado\u011fu’daki etkinli\u011fini \u0130ran’\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olarak de\u011ferlendirmektedir. Halbuki b\u00f6lgede ger\u00e7ekten ekonomik ve siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak noktas\u0131nda g\u00fcvenebilece\u011fi yegane b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 T\u00fcrkiye g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran, i\u00e7 sorunlarla da m\u00fccadele etmektedir. Afganistan s\u0131n\u0131r\u0131nda yeniden g\u00fc\u00e7 kazanan Taliban ve Beluci ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kontrol edilmesi gerekmektedir. Tahran, \u0130ran’\u0131n k\u00f6kten d\u00fc\u015fman\u0131 olan Horasan \u0130slam Devleti’ni (DEA\u015e-K) etkisiz hale getirmek i\u00e7in de m\u00fccadele ediyor. Kuzey Pakistan, Cey\u015f el-Adl grubu gibi \u0130ranl\u0131 Beluci ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 haline geldi. Ayr\u0131ca, Basra K\u00f6rfezi ve Yemen gibi stratejik b\u00f6lgelerdeki durum da \u0130ran’\u0131n istihbarat \u00f6nceliklerini etkilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran istihbarat vizyonu ve \u00f6ncelikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan Basra K\u00f6rfezi ve Yemen, neredeyse t\u00fcm taktiklerin g\u00f6zlemlenebilece\u011fi sahalar olmu\u015ftur. Yemen’de silahl\u0131 Ensarullah hareketini destekleyen \u0130ran ayn\u0131 zamanda Bahreyn ba\u015fta olmak \u00fczere K\u00f6rfez \u00fclkelerindeki \u015eii topluluklar\u0131n \u0130ran’a angaje hale gelmelerini hatta, silahl\u0131 hareketler olu\u015fturmalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan \u0130ran, Kandil Da\u011flar\u0131’n\u0131n ABD taraf\u0131ndan ter\u00f6rist grup olarak tan\u0131mlansa da el alt\u0131ndan desteklendi\u011fini iddia etti\u011fi K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcr Hayat Partisi (PJAK) dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131larla da m\u00fccadele etmek durumundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u00e7 politikadaki zorluklar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130slam Cumhuriyeti’nin tarihindeki b\u00fcy\u00fck protestolar\u0131n say\u0131s\u0131 son on y\u0131lda artm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda 2017-18, 2019 ve 2020’deki ekonomik protestolar ve ve Mahsa Amini’nin polis nezaretinde \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan 2022 “Kad\u0131n, Ya\u015fam, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck” (\u0130lk olarak PJAK’\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bu slogan\u0131 PKK da “Jin, Jiyan, Azadi” olarak kullanmaktad\u0131r) hareketi dahil olmak \u00fczere d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck ve kanl\u0131 g\u00f6steri dizisi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu protestolar sadece istihbarat toplulu\u011funun yeteneklerini zorlamakla kalmad\u0131, muhtemelen moralini ve motivasyonunu da etkiledi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ranl\u0131 n\u00fckleer bilim adamlar\u0131na y\u00f6nelik \u0130srail’e atfedilen suikastlardaki art\u0131\u015f\u0131n, Ye\u015fil Hareket’in tasfiyesinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 anlaml\u0131d\u0131r. Bu hareket, aralar\u0131nda eski Ba\u015fbakan Mir H\u00fcseyin M\u00fcsavi ve \u0130ran istihbarat servisinin kurucular\u0131ndan Said Hacyariyan’\u0131n da bulundu\u011fu, bir zamanlar \u00fcst d\u00fczey yetki sahibi ki\u015filer taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor ve yar\u0131 otoriter d\u00fczenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yasal imkanlar \u00e7er\u00e7evesinde ve se\u00e7imler yoluyla halk\u0131n iradesini sisteme yans\u0131tmay\u0131 hedefliyordu. 2009 y\u0131l\u0131nda Ye\u015fil Hareket s\u0131ras\u0131nda \u0130ran, \u0130slam Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’nun istihbarat kanad\u0131n\u0131 tam yetkili ve donan\u0131ml\u0131 bir organizasyona y\u00fckseltti ve muhalefeti kontrol g\u00f6revi verildi. Ye\u015fil Hareket bast\u0131r\u0131ld\u0131 ama bu durum da baz\u0131 i\u00e7 sorunlara yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran’\u0131n \u00f6nde gelen n\u00fckleer bilimcisi Muhsin Fahrizadeh, 27 Kas\u0131m 2020’de \u0130srail’in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir komplosunda uzaktan kumandal\u0131 makineli t\u00fcfekle suikasta kurban gitti. Bu suikast \u0130ran’\u0131n bir\u00e7ok sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda gerekli tedbirleri hen\u00fcz alabilme kapasitesine eri\u015femedi\u011fini ve susturulan muhalefetin yer alt\u0131na inerek eylemlerine devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca istihbarat payla\u015f\u0131m\u0131ndaki s\u0131k\u0131nt\u0131lara da delildir zira \u0130stihbarat Eski Bakan\u0131 Seyyid Mahmud Alevi, \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn Muhsin Fahrizadeh’nin maruz kald\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131n\u0131n zaman\u0131 ve yeri hakk\u0131nda kesin bilgileri oldu\u011funu ancak bakanl\u0131\u011f\u0131n, ba\u015f \u015f\u00fcphelinin orduda olmas\u0131 ve yetki alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131 nedeniyle harekete ge\u00e7medi\u011fini iddia etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Arman Mahmoudian’a g\u00f6re \u0130ran’\u0131n ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 bu kadar savunmas\u0131z olmas\u0131n\u0131n temel nedeni, etkili cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131ktaki zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131. \u0130ran, casusluk veya sabotajlara agresif bir \u015fekilde yan\u0131t vermenin potansiyel olarak geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir sava\u015fa yol a\u00e7abilece\u011finin fark\u0131nda. ABD ve \u0130srail’i fiili bir hedef yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle bir s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kendisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da y\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131na dair endi\u015felere sahip ve buna kar\u015f\u0131 hen\u00fcz geli\u015ftirdi\u011fi bir politika bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Suriye ve Irak’taki a\u011f\u0131r kay\u0131plara ra\u011fmen \u0130srail ve ABD’ye do\u011frudan cevap veremeyen \u0130ran’\u0131n, \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n emperyalizm kar\u015f\u0131s\u0131ndaki liderli\u011fi iddias\u0131 sorgulanmakta ve \u0130ran’\u0131n propaganda, ideal ve ger\u00e7ek aras\u0131ndaki dengesizlik stratejisi istihbarat zaaf\u0131 \u00fczerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. K\u0131sacas\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f tehditlerle m\u00fccadele eden \u0130ran istihbarat\u0131, son y\u0131llarda zay\u0131fl\u0131klar g\u00f6stermi\u015ftir. Bu durum, \u0130ran’\u0131n g\u00fcvenlik ve istihbarat politikalar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesi gerekti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

skiziltoprak1@gmail.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. S\u00fcleyman K\u0131z\u0131ltoprak\/ K\u00fctahya Dumlup\u0131nar \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc \u0130ran, casusluk veya sabotajlara agresif bir \u015fekilde yan\u0131t vermenin potansiyel olarak geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir sava\u015fa yol a\u00e7abilece\u011finin fark\u0131nda. ABD ve \u0130srail’i fiili bir hedef yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle bir s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kendisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da y\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131na dair endi\u015felere sahip ve buna kar\u015f\u0131 hen\u00fcz geli\u015ftirdi\u011fi bir politika bulunmuyor. …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":49760,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[58,1,38],"tags":[],"class_list":["post-49759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","category-genel","category-guncel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49759"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49759\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}