Halil Pa\u015fa’n\u0131n, \u0130ngiliz birliklerini 29 Nisan 1916’da teslim almas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, “Tarih bu olay\u0131 yazmak i\u00e7in kelime bulmakta m\u00fc\u015fk\u00fclata u\u011frayacakt\u0131r. \u0130\u015fte Osmanl\u0131 sebat\u0131n\u0131n \u0130ngiliz inad\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131\u011f\u0131 birinci zaferi \u00c7anakkale’de, ikinci zaferi burada g\u00f6r\u00fcyoruz” s\u00f6zleriyle duyurdu\u011fu Kut’\u00fcl Amare Zaferi’nin 105’inci y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc kutlan\u0131yor.<\/p>\n
Irak Cephesi’nde 29 Nisan 1916’da T\u00fcrk ordusunun kesin zaferiyle sonu\u00e7lanan Kut’\u00fcl Amare Sava\u015f\u0131, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n temel muharebelerinden biri olarak kabul ediliyor. T\u00fcmgeneral Charles Vere Ferrers Townshend komutas\u0131ndaki \u0130ngiliz birliklerinin teslim al\u0131nmas\u0131yla kazan\u0131lan bu zafer, \u00c7anakkale’nin ard\u0131ndan Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n “en b\u00fcy\u00fck zaferi” olma niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ar\u015fivinde bulunan Kut’\u00fcl Amare Sava\u015f\u0131’na ili\u015fkin askeri belge, kroki ve komutanlar\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131, 13 bin 300 ki\u015filik \u0130ngiliz ordusunun teslim al\u0131n\u0131\u015f\u0131yla elde edilen zafere dair pek \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131ya \u0131\u015f\u0131k tutuyor.<\/p>\n
AA muhabirinin, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fct (ATASE) Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 verilerinden derledi\u011fi bilgiye g\u00f6re, \u0130ngiliz tarih\u00e7i James Morris’in, “Britanya askeri tarihinin en a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k teslimi” diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Kut’\u00fcl Amare Sava\u015f\u0131, Irak’\u0131n do\u011fu kesiminde Dicle Nehri k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Kut \u015fehri yak\u0131nlar\u0131nda konu\u015flanm\u0131\u015f \u0130ngiliz ve m\u00fcttefiklerinin ku\u015fat\u0131lmas\u0131yla ba\u015flad\u0131 ve kasaban\u0131n Osmanl\u0131 ordusu taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilip, \u0130ngiliz birliklerinin tamam\u0131n\u0131n esir al\u0131nmas\u0131yla tamamland\u0131.<\/p>\n
T\u00fcmgeneral Townshend komutas\u0131ndaki \u0130ngiliz 6. T\u00fcmeni Ba\u011fdat’a ilerlerken, 22-23 Kas\u0131m 1915’te Selman\u0131 Pak Muharebesi’ni kaybedip geri \u00e7ekildi ve 3 Aral\u0131k’ta Kut kasabas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. 6. Ordu’nun komutanl\u0131\u011f\u0131na atanan Mare\u015fal Colmar Freiherr von der Goltz Pa\u015fa’n\u0131n emriyle Irak ve Havalisi Komutan\u0131 Albay Sakall\u0131 Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n birlikleri, 27 Aral\u0131k’ta Kut’u ku\u015fatt\u0131.<\/p>\n
\u0130ngilizler, Kut’u kurtarmak i\u00e7in General Aylmer komutas\u0131ndaki Tigris Kolordusu ile h\u00fccuma ge\u00e7ti, ancak 6 Ocak’ta \u015eeyh Saad Muharebesi’nde 4 bin askerini kaybederek geri \u00e7ekildi. Bu muharebede T\u00fcrk ordusuna “geri \u00e7ekilme” emrini veren 9. Kolordu Komutan\u0131 Miralay Nurettin Pa\u015fa ise g\u00f6revinden al\u0131nd\u0131, yerine Halil Pa\u015fa getirildi.<\/p>\n
\u0130ngiliz ordusu, 13 Ocak 1916’da Vadi Muharebesi’nde bin 600, 21 Ocak 1916’da Hannah Muharebesi’nde 2 bin 700 asker kayb\u0131yla geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcld\u00fc. Mart ba\u015f\u0131nda tekrar taarruza ge\u00e7en \u0130ngilizler, 8 Mart 1916’da Sabis mevkisinde Albay Ali \u0130hsan Bey komutas\u0131ndaki 13. Kolordu’ya h\u00fccum etti, fakat 3 bin 500 asker kaybederek geri \u00e7ekildi. Bu yenilgiden dolay\u0131 General Aylmer azledildi. 19 Nisan 1916’da Ba\u011fdat’taki<\/p>\n
karargah\u0131nda tif\u00fcsten \u00f6len Mare\u015fal Colmar Freiherr von der Goltz Pa\u015fa’n\u0131n yerine 6. Ordu komutanl\u0131\u011f\u0131na atanan Halil Pa\u015fa, 29 Nisan’da General Charles Townshend komutas\u0131ndaki \u0130ngiliz ordular\u0131n\u0131 teslim ald\u0131.<\/p>\n
\u0130ngilizlerden para teklifi<\/strong><\/p>\n Askeri belgelere g\u00f6re, Halil Pa\u015fa, Osmanl\u0131 Genelkurmay\u0131na bir telgraf g\u00f6ndererek, siperlerin \u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u0130ngiliz komutan Townshend’in “1 milyon \u0130ngiliz liras\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, 13 bin 300 ki\u015fiden olu\u015fan ordusuyla Hindistan’a gitmesine izin verilmesini” teklif etti\u011fini bildirip devletin bu konudaki emrini sordu. Osmanl\u0131 Genelkurmay\u0131ndan Halil Pa\u015fa’ya gelen cevapta, “Siyaseten \u0130ngilizlerin ho\u015funa gidecek i\u015fler yapma mecburiyetinde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, paraya da ihtiyac\u0131m\u0131z yoktur. Orduyu kamilen teslim etmek \u00fczere yaln\u0131z T\u00fcmgeneral Townshend’e \u015fahsen m\u00fcsaade edilebilir. Bundan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fart kabul olunamaz.” ifadelerine yer verildi. Osmanl\u0131 Genelkurmay\u0131ndan g\u00f6nderilen ba\u015fka bir yaz\u0131da da “T\u00fcmgeneral Townshend’in, ordusuyla teslim olup harp boyunca T\u00fcrk ordusuna hi\u00e7bir hasmane harekette bulunmayaca\u011f\u0131na s\u00f6z verirse serbest\u00e7e istedi\u011fi yere gidebilece\u011fi.” belirtildi.<\/p>\n Bu emir, Halil Pa\u015fa taraf\u0131ndan T\u00fcmgeneral Townshend’e bildirildi. Townshend, bunun \u00fczerine Halil Pa\u015fa’ya g\u00f6nderdi\u011fi telgrafta, “Yaln\u0131z bir \u015fey isteyece\u011fim, o da \u015fehrin tesliminden sonra yaverim ve 3 emir erimle \u0130stanbul’a naklimi Enver Pa\u015fa hazretlerinden istemenizdir. M\u00fcsaade edildi\u011fi takdirde ziyadesiyle minnettar olaca\u011f\u0131m.” dedi.<\/p>\n “Askerlerimi size teslime haz\u0131r\u0131m” T\u00fcmgeneral Charles Vere Ferrers Townshend, ku\u015fatma s\u00fcrerken Halil Pa\u015fa’ya g\u00f6nderdi\u011fi mektupta, ordusunu teslime haz\u0131r oldu\u011funu belirterek, \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n “Efendim Hazretleri, a\u00e7l\u0131k bizi silah b\u0131rakmaya zorluyor. Zat\u0131alilerinin, ‘Sizin cesur askerleriniz bizim samimi ve k\u0131ymettar misafirlerimiz olacakt\u0131r.’ s\u00f6zlerinize istinaden kahraman askerlerimi size teslime haz\u0131r\u0131m. Askerlerim verilen g\u00f6revi yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in onlara iyi davran\u0131n\u0131z. Siz, askerlerimi Selmanpark Muharebesi’nde, ricat zamanlar\u0131nda ve be\u015f ay devam eden Kut’\u00fcl Amare Ku\u015fatmas\u0131’nda g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Askerlerimin vazifesini nas\u0131l ifa etti\u011fini takdir etmi\u015fsinizdir. Askeri harp tarihi, \u00f6zel olarak bu meseleyi teyit edecektir. \u0130cab eden \u015fartlar yerine getirildikten sonra sizin karargah\u0131n\u0131za gelip, Kut’\u00fcl Amare’yi teslim etmeye haz\u0131r\u0131m. Fakat erzak\u0131n sevkini h\u0131zland\u0131rman\u0131z\u0131 rica ve temenni eylerim. Size hastanemi ziyaret etmenizi ve orada bulunan askerlerimden baz\u0131lar\u0131n\u0131n kolsuz ve ayaks\u0131z, baz\u0131lar\u0131n\u0131n da hasta ve zay\u0131f oldu\u011funu g\u00f6rmenizi teklif ediyorum. Bunlar\u0131 harp esiri olarak almaya hevesli oldu\u011funuzu farz etmem. Bunlar i\u00e7in en iyi yolun yaral\u0131lar\u0131n Hindistan’a sevki olaca\u011f\u0131 kanaatindeyim.”<\/p>\n T\u00fcmgeneral Townshend, mektubunda, teslim olduktan sonra \u0130stanbul’a, oradan da Londra’ya ge\u00e7ece\u011fini ifade etti ve zaferinden dolay\u0131 Halil Pa\u015fa’y\u0131 kutlad\u0131.<\/p>\n Bu arada, \u0130ngiliz Avrupa Kuvvetleri Karargah\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi mesajda, Kut’taki muhaf\u0131zlar\u0131 almak \u00fczere bir T\u00fcrk alay\u0131n\u0131n kasabaya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, hem kale hem de \u015fehrin \u00fczerine beyaz bayrak \u00e7ekti\u011fini, baz\u0131 belgelerle telsizi imha edeceklerini bildiren Townshend, mesaj\u0131n\u0131n sonuna, “Kut’tan b\u00fct\u00fcn gemilere ve istasyonlara elveda ve hepinize iyi \u015fanslar.” notunu ekledi.<\/p>\n \u0130ngiliz ordusu teslim oldu 6. Ordu Komutan Vekili Halil Pa\u015fa, 16 Nisan’da Enver Pa\u015fa’ya ge\u00e7ti\u011fi mesajda, “Mahsur T\u00fcmgeneral Townshend, ordusunu harp esiri olarak bu sabah teslim almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 arz eyler ve y\u00fcce muvaffakiyetini tebrik ederim.” ifadesine yere verdi.<\/p>\n Halil Pa\u015fa, daha sonra Ba\u015fkomutanl\u0131k Vekaleti’ne g\u00f6nderdi\u011fi bir ba\u015fka mesajda, silahlar\u0131n\u0131 gece tahrip ederek teslim olan \u0130ngiliz askerlerinin sabahtan itibaren harp esiri olarak teslim al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n “T\u00fcmgeneral Townshend’in k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 almad\u0131m ve kendisiyle yaverinin ve 3 hizmet\u00e7isinin harp esiri olarak Dersaadet’e sevk edilece\u011fini vadettim. Esirlerin 5 general, 277 \u0130ngiliz zabiti, 274 Hintli neferi ve 3 bin 400 gayri muharip ki toplam\u0131 13 bin 300 k\u00fcs\u00fcrd\u00fcr. Daha sonra dahile sevk olunmak \u00fczere zab\u0131tan Ba\u011fdat’a, efrad Samarra’ya sevk olunacakt\u0131r.”<\/p>\n Kesin T\u00fcrk zaferiyle biten ku\u015fatman\u0131n ard\u0131ndan 3. Alay Komutan\u0131 Binba\u015f\u0131 Nazmi, Kut’taki h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131na Osmanl\u0131 bayra\u011f\u0131, T\u00fcmgeneral Townshend’in karargah\u0131na da alay\u0131n sanca\u011f\u0131n\u0131 dikti.<\/p>\n “\u00c7anakkale’deki dersi bir daha ald\u0131lar” Sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131na ili\u015fkin Osmanl\u0131 Genelkurmay\u0131na iletilen bir mesajda, “Takriben be\u015f aydan beri kahraman askerlerimizin ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131ndaki Kut’\u00fcl Amare’de mahsur kalan \u0130ngiliz ordusunun nihayet orduyu H\u00fcmayuna teslime mecbur oldu\u011fu” belirtilerek, \u015fu bilgiler verildi: “Nihayet \u0130ngilizler, \u00c7anakkale’de ald\u0131klar\u0131 ders ve tecr\u00fcbeyi bir kere daha ald\u0131lar. Osmanl\u0131 mukavemetini k\u0131ramayacaklar\u0131n\u0131, Osmanl\u0131lar\u0131n elinden ganimetleri alamayacaklar\u0131n\u0131 anlad\u0131lar. H\u00fccumlar\u0131 kesildi. \u0130ngilizler bu sefer ku\u015fatma alt\u0131ndaki kaleye erzak sokmaya te\u015febb\u00fcs ettiler. \u00d6nce u\u00e7aklar ile un \u00e7uvallar\u0131 att\u0131lar. Osmanl\u0131 silah\u0131 bu \u00fcmidi de k\u0131rd\u0131. Harp tayyarelerimiz bu bakkal tayyarelerini birer birer s\u00fckut ettirmeyi ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n D\u00fc\u015fman ba\u015fka bir \u00e7are buldu. Vapurla gece karanl\u0131\u011f\u0131ndan istifade ederek zahire sokmaya te\u015febb\u00fcs ettiler. Her zaman m\u00fcteyakk\u0131z bulunan kahraman askerlerimiz y\u00fczlerce ton erzak y\u00fckl\u00fc bu vapuru derhal m\u00fcsadere ettiler. Art\u0131k T\u00fcmgeneral Townshend i\u00e7in hi\u00e7bir kurtulu\u015f umudu kalmam\u0131\u015ft\u0131. 13 Nisan’da T\u00fcmgeneral Townshend, Irak ordumuzun kumandan\u0131na m\u00fcracaat edip, ordusuyla beraber serbest \u00e7\u0131kmas\u0131na m\u00fcsaade edilmek \u015fart\u0131yla, Kut’\u00fcl Amare’yi teslim etmeye raz\u0131 oldu\u011funu bildirdi. Kendilerine kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z teslim olmaktan ba\u015fka \u00e7areleri olmad\u0131\u011f\u0131 bildirildi. \u0130ngiliz kumandan\u0131 bu sefer yeni \u015ferait ortaya koydu. Ordumuzun \u00fcst\u00fcn ve mutlak galip<\/p>\n vaziyetini bilmiyormu\u015f gibi, Osmanl\u0131 kumandanlar\u0131n\u0131 para ile alt edebilece\u011fini san\u0131p, t\u00fcm toplar\u0131n\u0131 teslim etmeyi ve 1 milyon lira takdim etmeyi teklif etti. Ayn\u0131 cevap verildi. Nihayet her taraftan \u00fcmidi kesilen T\u00fcmgeneral Townshend, bug\u00fcn Kut’\u00fcl Amare’de bulunan b\u00fct\u00fcn \u0130ngiliz ordusunu muzaffer Osmanl\u0131 kumandan\u0131na teslim etti.”<\/p>\n 6. Ordu’ya mesaj Zaferin ard\u0131ndan Halil Pa\u015fa, 6. Ordu’ya yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 mesajda, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/strong><\/p>\n “Orduma: Arslanlar, b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131lara \u015feref ve \u015fan, \u0130ngilizlere kara meydan olan \u015fu k\u0131zg\u0131n topra\u011f\u0131n g\u00fcne\u015fli semas\u0131nda \u015fehitlerimizin ruhlar\u0131 sevin\u00e7le g\u00fclerek u\u00e7arken, ben de hepinizin pak al\u0131nlar\u0131ndan \u00f6perek c\u00fcmlenizi tebrik ediyorum. Ordum gerek Kut kar\u015f\u0131s\u0131nda ve gerekse Kut’u kurtarmaya gelen ordular kar\u015f\u0131s\u0131nda 350 subay ve 10 bin erini \u015fehit vermi\u015ftir. Fakat buna kar\u015f\u0131l\u0131k bug\u00fcn Kut’ta 13 general, 481 subay ve 13 bin 300 er teslim al\u0131yorum. Bu teslim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z orduyu kurtarmaya gelen \u0130ngiliz kuvvetleri de 30 bin zayiat vererek geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. \u015eu iki farka bak\u0131l\u0131nca, cihan\u0131 hayretlere d\u00fc\u015f\u00fcrecek kadar b\u00fcy\u00fck bir fark g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tarih bu olay\u0131 yazmak i\u00e7in kelime bulmakta m\u00fc\u015fk\u00fclata u\u011frayacakt\u0131r. \u0130\u015fte ‘Osmanl\u0131 sebat\u0131n\u0131n, \u0130ngiliz inad\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131\u011f\u0131’ birinci zaferi \u00c7anakkale’de, ikinci zaferi burada g\u00f6r\u00fcyoruz.”<\/p>\n 18. Kolordu Komutan\u0131 Miralay Kaz\u0131m Karabekir de “Tarihimizin iki y\u00fcz seneden beri yad etmedi\u011fi b\u00f6yle bir zaferi bize l\u00fctfeden Cenab\u0131allah’a \u015f\u00fckredelim”<\/strong> ifadesini kulland\u0131\u011f\u0131 emir yaz\u0131s\u0131nda, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n “Bu zaferin en b\u00fcy\u00fck \u015fan ve \u015ferefi, b\u00f6yle bir vakay\u0131 \u0130ngiliz tarihinde ilk defa T\u00fcrk s\u00fcng\u00fcs\u00fcn\u00fcn kaydetmesindedir. 18. Kolordu’nun aslan y\u00fcrekli erleri, Cenab\u0131allah’a secdeye kapanal\u0131m. Bu ak\u015fam \u015fehitlerimize Fatihalar, Tebarekeler, Yasinler okunsun. Gaziler birbirine sar\u0131ls\u0131n, birbirini tebrik etsinler. Ben de bug\u00fcnk\u00fc Kut’\u00fcl Amare Bayram\u0131 vesilesiyle sizin pak ve y\u00fcksek al\u0131nlar\u0131n\u0131zdan kemali h\u00fcrmet ve samimiyetle \u00f6perim.”<\/p>\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n ANADOLU AJANSI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Irak Cephesinde 29 Nisan 1916’da T\u00fcrk ordusunun zaferiyle sonu\u00e7lanan Kut’\u00fcl Amare Sava\u015f\u0131, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n temel muharebelerinden biri olarak kabul ediliyor. Halil Pa\u015fa’n\u0131n, \u0130ngiliz birliklerini 29 Nisan 1916’da teslim almas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, “Tarih bu olay\u0131 yazmak i\u00e7in kelime bulmakta m\u00fc\u015fk\u00fclata u\u011frayacakt\u0131r. \u0130\u015fte Osmanl\u0131 sebat\u0131n\u0131n \u0130ngiliz inad\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131\u011f\u0131 birinci zaferi \u00c7anakkale’de, ikinci zaferi burada g\u00f6r\u00fcyoruz” s\u00f6zleriyle duyurdu\u011fu …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":45655,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,39],"tags":[],"class_list":["post-44648","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44648","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44648"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44648\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"11](\"https:\/\/img-s1.onedio.com\/id-5732295b53f0b7e002f707c3\/rev-0\/w-620\/f-jpg\/s-13509edfc45910d6f29944cab3b944db2c79f239.jpg\")
<\/p>\n