<\/p>\n
<\/p>\n
Yahya D\u00fczenli duzenliyahya@gmail.com<\/p>\n
Bir \u015fehrin tecell\u00ee zemini veya varolu\u015f sebebi yok edilebilir mi? Veya, \u015fehirlerimizin ifsat edil-mi\u015f haline bakarak \u015f\u00f6yle soral\u0131m: Nas\u0131l yok edilebilir? Tarihte \u015fehirlere musallat olan Ha\u00e7l\u0131 ve Mo\u011fol s\u00fcr\u00fclerinden sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u2018Vehhab\u00ee zihniyeti\u2019yle devam eden \u015fehir katli\u00e2mlar\u0131, zaman dilimiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p \u015fehirlerin\/\u015fehirlerimizin tecelli zeminlerini de yok ettiler, ge-netiklerini bozdular.<\/p>\n
\u00dclkemizde ise\u2026 Tanzimat\u2019tan bu tarafa \u201cyeni \u015fehir\u201d in\u015fa edemedi\u011fimiz, kuramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi var olan kad\u00eem \u015fehirlerimizi de tahrip edip ruhsuz bir kadavra haline getirmekte cinnete ya-kalanm\u0131\u015f gibiyiz. Ruh, muhteva, \u015fekil estetik, mimar\u00ee s\u00fcreklilik\u2026 gibi bir endi\u015fesi olmayan, \u201c\u015fehir\u201d deyince i\u015fgal edilen topra\u011f\u0131n \u00fczerine dikilecek \u2018beton m\u0131zraklar\u0131\u2019 anlayan ve buralar-dan elde edilecek k\u00e2r\u0131n \u015fehvetiyle sarho\u015f olanlar\u0131n \u015fehircilik ad\u0131na konu\u015ftu\u011fu, karar verdi\u011fi bir \u00fclkede \u015fehirlerimizin imha, ifsat ve en \u00f6nemlisi ilh\u00e2d\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
Tanzimat\u2019a kadar insan ve \u015fehrin fanili\u011finin idraki alt\u0131nda, ait oldu\u011fumuz d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc-n\u00fcn\/medeniyet tasavvurunun tecellisi olan ya\u015fanmaya de\u011fer \u015fehirler in\u015fa eden bir zihniyet ve toplum, bug\u00fcn ne yaz\u0131k ki haf\u0131zas\u0131 kaybolmu\u015f, ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fc yok olmu\u015f ve gelecek tasav-vuru kalmam\u0131\u015f bir halde \u015fehirlerini katlediyor.<\/p>\n
Sormakta bile \u00fcrperiyoruz: Tarihte muhte\u015fem \u015fehirler in\u015fa ve ihya eden irade, bug\u00fcn nas\u0131l ifsat ve imhac\u0131 bir karaktere b\u00fcr\u00fcnebilir?<\/p>\n
\u00d6nce zihniyet i\u015fgal ve i\u011ffaliyle ba\u015flayan yabanc\u0131la\u015fma; m\u00fcthi\u015f tarih\u00ee birikimden tiksinme, red ve ink\u00e2rla devam etti, bu hal cumhuriyetle ta\u00e7lan\u0131nca (!), a\u00e7\u0131lan zihniyet caddesi etraf\u0131nda insan, toplum ve \u015fehir \u015fekillenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu kendine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f eklektik zihniye-tin \u015fehir katli\u00e2mlar\u0131 1839\u2019dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kimi dozu y\u00fcksek y\u0131k\u0131mlar, kimi de de\u011fi\u015fik isimler alt\u0131nda tedric\u00ee yok edi\u015flerle devam etti ve ediyor!<\/p>\n
Art\u0131k \u201c\u015fehir\u201d diyemeyece\u011fimiz toplu mek\u00e2nlar bu katli\u00e2m\u0131 b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131 ve kemaliyle ya\u015f\u0131-yor.<\/p>\n
Yeni \u015fehir kuramamakta ne kadar m\u00e2hir isek, \u015fehir tahrip edip imha etmekte de o kadar h\u00fc-ner sahibiyiz. \u015eehirlerimizi safari sahas\u0131na \u00e7evirenlerin \u00f6zel imtiyazlarla sadist\u00e7e avland\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke haline getirildik. Av\u0131n\u0131 par\u00e7alarken bile bir us\u00fbl sahibi olan vah\u015f\u00eelere ta\u015f \u00e7\u0131kartacak bir i\u015ftahla \u015fehre sald\u0131ranlar\u0131n itibarl\u0131 konsorsiyumlar-i\u015fadamlar\u0131 olarak sel\u00e2mland\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke \u015fehirleriyle de\u011fil, \u015ferirleriyle \u00f6\u011f\u00fcnmek durumundad\u0131r.<\/p>\n
\u201cBize ait\u201d yeni \u015fehir kuramama \u2018marifetimiz\u2019i Tanzimat\u2019la ba\u015flatt\u0131k ama Tanzimat ayd\u0131n ve devlet adamlar\u0131n\u0131n bile hayran olduklar\u0131 bat\u0131ya benzeme ve orada g\u00f6rd\u00fcklerini klonlama \u00e7a-balar\u0131 me\u015frutiyet ve erken cumhuriyet d\u00f6neminde bir varl\u0131k ifadesi olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Devam eden s\u00fcrecin \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u015fehirlerimiz; bug\u00fcn bo\u011fulmakta olan bir canl\u0131ya yard\u0131m i\u00e7in el<\/p>\n
uzatanlar\u0131 da \u00f6l\u00fcme \u00e7eken bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131kla yok ediliyor. Ancak bu yok edili\u015f \u201cmarka \u015fehirler, kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, d\u00fcnya kenti, Avrupa kenti\u201d il\u00fczyonuyla bize sunuluyor. T\u0131pk\u0131 \u00f6lmek \u00fczere olan bir hastan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc halis\u00fcnasyonlar veya \u00e7\u00f6lde a\u00e7, susuz \u00f6lmek \u00fczere olan bir insan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc serap gibi\u2026<\/p>\n
Yeni ve ray\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir Tanzimat zihniyetiyle mi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z? Yoksa Tanzimat-Me\u015frutiyet ve erken Cumhuriyet kolajl\u0131 bir zihniyetle mi? Amma da abartt\u0131k \u00f6yle mi? Ben hi\u00e7 de \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum: H\u00e2l\u00e2 b\u00fcnyemize do\u011frudan giren ilk vir\u00fcs olan Tanzimat kompleksi ve sendromu\u2019ndan kurtulmu\u015f de\u011filiz.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u015fehirlerini s\u00f6z konusu ederek belirtelim ki; 1839\u2019da Islahat ad\u0131na ba\u015flat\u0131lan ifsat ne ise \u201cyeni\u201dlik ve Yeni T\u00fcrkiye ad\u0131na yap\u0131lan \u015fehir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de odur! Yeni bir \u00fclke tahay-y\u00fcl ve tasavvur edenler; bunu \u00f6ncelikle \u015fehirlerde tecelli ve tecess\u00fcm ettirmelidirler! Oysa mevcut ve devam eden \u015fehir tablomuz derece kaos ve kasveti beslemeye devam ediyor! Yani \u201cYeni T\u00fcrkiye\u201d nakarat\u0131n\u0131n mucidlerinin i\u015f ve icraatlar\u0131nda \u201ceski T\u00fcrkiye al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131\u201d berde-vam!<\/p>\n
Yeni bir \u015fehir idrakinin tecelli edece\u011fi \u015fehir ve mek\u00e2nlara dair hi\u00e7bir iz, emare ve karine ne yaz\u0131k ki bulunmuyor! Bunun i\u00e7in \u015fehircilikte radikal operasyonlar gerekli! \u00d6ncelikle \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131, TOK\u0130 ve di\u011fer ilgili Bakanl\u0131k ve kurumlar\u0131n \u0131slah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan zihni-yetine son verilmesi gerekir! Yeni bir idrak ve zihniyetle in\u015faya ba\u015flamak!<\/p>\n
Ama nafile! \u00c7\u00fcnk\u00fc bu y\u00f6nde ne bir irade ne de bir te\u015febb\u00fcs var!\u00a0 Beklemiyoruz da! Vir\u00fcslerin istil\u00e2 etti\u011fi b\u00fcnyede s\u0131hhatli bir do\u011frulu\u015f emaresi olamaz<\/p>\n
Mevcut halden biraz uzakla\u015f\u0131p \u015fehir tecell\u00eelerimizden tarih\u00ee bir kesite g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda deh\u015fete kap\u0131l\u0131yoruz.\u00a0 Konumuzla al\u00e2kal\u0131 bir iktibas yapal\u0131m\u2026<\/p>\n
Sel\u00e7uklu ve \u00f6zellikle de Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurdu\u011fu Anadolu ve Balkan \u015fehirleriyle ilgili \u00f6nemli g\u00f6z-lemleri olan Alman bilim adam\u0131 F. Karl Kienitz, erken Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Anadolu co\u011frafyas\u0131nda \u201changi idrakle\u201d \u015fehirler in\u015fa etti\u011fine ili\u015fkin \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/p>\n
\u201cSel\u00e7uklular\u0131 ve onlar\u0131n devam\u0131 olan Osmanl\u0131lar\u0131, her a\u00e7\u0131dan bat\u0131ya akan i\u00e7 Asya kavimlerine benzeten, mesela bir Hunlarla ve Atilla \u0130mparatorlu\u011fuyla e\u015f tutanlar, eskiden farkl\u0131 olarak g\u00fcne\u015fin do\u011fdu\u011fu \u00fclkelerden gelen y\u00fcksek \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn binlerce mil bat\u0131ya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/p>\n
ve \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan her \u00fclkeye, onu y\u0131kmak yerine, geli\u015fmi\u015f medeniyetinin damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011funu, unutmamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
Bir zamanlar \u0130spanya’n\u0131n Kurtuba\u2019s\u0131nda, F\u0131rat ve Dicle’nin Ba\u011fdat\u2019\u0131nda oldu\u011fu gibi, bu sefer de Anadolu’da ve G\u00fcneydo\u011fu Avrupa’daki \u0130slam \u015fehirlerinde k\u00fclt\u00fcr \u00e7i\u00e7ekleri a\u00e7makta, b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler kaydedilmekte idi. Bu \u015fehirler ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc \u015fehirlerdir, di\u011ferlerine benzemezler \u00f6zellikleri de, \u00fcstlerinde parlayan hil\u00e2lden ileri gelmektedir.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle ki, hil\u00e2lin g\u00f6lgesindeki \u015fehirler, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131 tarihinin ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc-d\u00fcrler. Anadolu ve Balkan yar\u0131madas\u0131 \u00fczerindeki bu \u015fehirlerin di\u011fer bir ortak yan\u0131 da, kurulu\u015f-lar\u0131n\u0131n, baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ok \u00e7ok eskilere, y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6ncesine dayanmalar\u0131d\u0131r\u2026<\/p>\n
T\u00fcrklerden \u00f6nce \u015fehircilikte geli\u015fmeyen \u0130\u00e7 Balkan \u00fclkeleri, \u00f6zellikle Bosna-Hersek, Sultanlar\u0131n egemenli\u011finde, kal\u0131n tarih kitaplar\u0131n\u0131n yeni bir sayfas\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Demek ki, hil\u00e2lin g\u00f6lge-sindeki \u015fehirler, ayn\u0131 zamanda Anadolu ve G\u00fcneydo\u011fu Avrupa k\u00fclt\u00fcr ve tarihinin de bir b\u00f6l\u00fc-m\u00fc oluyorlar.\u201d<\/p>\n
Karl Kienitz\u2019in hayranl\u0131kla resmetti\u011fi medeniyet co\u011frafyam\u0131zda tecelli ve tecess\u00fcm eden \u015fe-hirlerin ruhunu anlayacak, kavrayacak, bug\u00fcne ta\u015f\u0131yacak irfan ve idrake sahip siyas\u00ee, \u015fehir y\u00f6neticisi, mimar, vs.\u2019nin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede \u015fahsiyetli hangi \u015fehirden bahsedilebilir ki?<\/p>\n
D\u00fcn, tarih\u00ee medeniyet co\u011frafyas\u0131n\u0131n her bir karesinde tecelli eden ruh ve mek\u00e2nlar bug\u00fcn hat\u0131rlanm\u0131yor ise ortada ciddi ve tedavisi imk\u00e2ns\u0131z bir vak\u0131a var demektir. T\u0131pk\u0131 alzheimerli bir hasta gibi, zaman ve mek\u00e2n idraki iptal olmu\u015f; ne kendisini, ne ge\u00e7mi\u015fini, ne de etraf\u0131ndakile-ri tan\u0131yamayan hastal\u0131kl\u0131 bir hal! Yahut da illetlerinin fark\u0131na varamayan, kendini sa\u011fl\u0131kl\u0131 zan-neden bir hasta\u2026<\/p>\n
F.Karl Kienitz\u2019in \u201cBu \u015fehirler ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc \u015fehirlerdir, di\u011ferlerine benzemezler \u00f6zellikleri de, \u00fcstlerinde parlayan hil\u00e2lden ileri gelmektedir\u201d c\u00fcmlesini anlayabiliyorsak; d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, medeniyet, kimlik, \u015fehir, mimari ve yabanc\u0131la\u015fmaya dair bir okuman\u0131n gerekli \u015fartlar\u0131na sahi-biz demektir.<\/p>\n
D\u00fcn; b\u00fcy\u00fck medeniyet co\u011frafyas\u0131nda kaim olan \u015fehirlere h\u00e2kim olan ruh ve \u015fahsiyetten gide-rek uzakla\u015fman\u0131n hel\u00e2kini ya\u015f\u0131yoruz!<\/p>\n
\u0130draklerin iltihaptan \u00f6te bir ilh\u00e2da y\u00f6neldi\u011fi bir zamanda kad\u00eem \u015fehirlerimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, h\u00fczne dalma ve a\u011flama zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fehirlerimizin tecelli zemini yok edildi! Yeni bir tecelliye imk\u00e2n haz\u0131rlayacak al\u00e2metler ise hen\u00fcz belirmedi! Belirir mi? Kim bilir!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yahya D\u00fczenli duzenliyahya@gmail.com Bir \u015fehrin tecell\u00ee zemini veya varolu\u015f sebebi yok edilebilir mi? Veya, \u015fehirlerimizin ifsat edil-mi\u015f haline bakarak \u015f\u00f6yle soral\u0131m: Nas\u0131l yok edilebilir? Tarihte \u015fehirlere musallat olan Ha\u00e7l\u0131 ve Mo\u011fol s\u00fcr\u00fclerinden sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u2018Vehhab\u00ee zihniyeti\u2019yle devam eden \u015fehir katli\u00e2mlar\u0131, zaman dilimiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p \u015fehirlerin\/\u015fehirlerimizin tecelli zeminlerini de yok ettiler, ge-netiklerini bozdular. \u00dclkemizde …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":48521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,50,43],"tags":[],"class_list":["post-4459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-yahya","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4459\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}