Yahya D\u00fczenli<\/p>\n
duzenliyahya@gmail.com<\/p>\n
Tarihte \u015fehirlerin nas\u0131l kuruldu\u011funa, nas\u0131l in\u015fa edildi\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fehirleri \u201cazim ve ira-de\u201dnin, y\u00e2ni niyet, \u015fuur ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinin y\u00f6n verdi\u011fi idraklerin kur-du\u011funa \u015fahit oluruz. Mekke, Medine, Kud\u00fcs, antik Yunan \u015fehirleri, Roma, Ba\u011fdat, Buhara, Semerkand, \u0130stanbul… hep b\u00f6yle kuruldu, devam etti, geli\u015fti, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015ft\u0131. Hangi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakimiyetine girdiyse onun \u015fehir ve mek\u00e2n tasavvur ve tezyi-nat\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u015fehirler b\u00f6yle kuruluyor ama ortada bu manada kurdu\u011fumuz \u201cyeni bir \u015fehir\u201d ne yaz\u0131k ki bulunmuyor. Art\u0131k \u015fehir kuram\u0131yoruz, \u015fehir kurma melekelerimiz iptal oldu. Var olan \u015fehirlerin nas\u0131l ifsat edilece\u011fine dair melekelerimiz ise son derece tek\u00e2m\u00fcl etmi\u015f du-rumda. Kurulu \u015fehirleri ya\u015fanamaz k\u0131lmakta, adeta insan d\u0131\u015f\u0131 mahl\u00fbklar\u0131n depolar\u0131 haline getirmekte bu derece maharet sahibi olan ba\u015fka bir \u00fclke ve toplum var m\u0131, bilemiyorum.<\/p>\n
\u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131n \u201cB\u00f6yleyken ayaktas\u0131n, tersine bir mucize!\u201d dedi\u011fi hal bu olsa gerek\u2026<\/p>\n
Edebiyat\u00e7\u0131 Nihat Sami Banarl\u0131 \u0130stanbul\u2019un imar\u0131 ile ilgili 57 y\u0131l \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131da \u201cAnado-lu ve Balkanlar co\u011frafyas\u0131nda T\u00fcrk medeniyetinin b\u00fcy\u00fck zafer kazand\u0131\u011f\u0131 ilk sanat \u015fubesi mimar\u00eedir…<\/p>\n
… biz bilhassa mimaride Kubbe-i Hadr\u00e2\u2019dan S\u00fcleymaniye\u2019ye kadar, vatan\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcsleyen abidelerle ba\u015fka sanatlara denk ve belki ba\u015fka mimarilerde \u00fcst\u00fcn\u00fcz.\u201d der ve Yahya Ke-mal\u2019in \u201cHayal Beste\u201d \u015fiirini s\u00f6ylediklerinin \u015fiirle ifadesi olarak g\u00f6sterir.<\/p>\n
Yahya Kemal bu \u015fiirinde;<\/p>\n
\u201cAzmin kurdu\u011fu y\u00fczlerce \u015fehirden fazla,<\/p>\n
\u201c\u0130ri firuzeye benzer nice g\u00f6k kubbeyle,<\/p>\n
Dehre aksettiriyor, ger\u00e7i, b\u00fcy\u00fck mimar\u00ee.<\/p>\n
m\u0131sralar\u0131yla zamana yay\u0131lan muhte\u015fem \u015fehir ve mek\u00e2nlar\u0131m\u0131zdan bahseder.<\/p>\n
\u015eehir, mek\u00e2n ve mimar\u00ee s\u00f6z konusu oldu\u011funda do\u011frudan tarihe g\u00f6nderme yapmak, bir an-lamda tarih\u00een \u015fahitli\u011fine s\u0131\u011f\u0131nmak \u015fehir ve mimar\u00eede bir acziyetin ifadesi midir? Gerek Nihat Sami\u2019nin gerekse de Yahya Kemal\u2019in yukar\u0131daki ifadeleri i\u00e7in hay\u0131r! Ama bug\u00fcn i\u00e7in -evet- m\u00fcthi\u015f bir acziyet! Acziyet \u00e7\u00fcnk\u00fc; medeniyet ikliminde yeti\u015fen muhte\u015fem \u015fehir ve mimari birikimini g\u00f6rememek, okuyamamak, onlardan yeni sentez ve sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karamamak, onlar\u0131 s\u00fcrekli k\u0131labilecek bir idrak ve tasavvura sahip olamamak bir yana, b\u00f6yle bir ihtiyac\u0131 hisset-memek ya tarihe ka\u00e7maya tevess\u00fcl ettirir, ya da ink\u00e2ra\/yok saymaya y\u00f6neltir.<\/p>\n
Hemen belirtelim ki, bug\u00fcn ortada ne \u015fehir idraki ne de bu idraki do\u011furacak, ortaya koyacak irade ve tasavvur olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in -bir kutu i\u00e7erisindeki bir bilyenin yuvarlanmas\u0131 gibi- \u00e7alkalan\u0131p duran bir \u00e7evre ve \u015fehircilik anlay\u0131\u015f\u0131 var. Bu anlay\u0131\u015f bir g\u00fc\u00e7 simgesi olarak ba\u015fta TOK\u0130 marife-tiyle b\u00fct\u00fcn \u015fehirlerimizde k\u00fcstah\u00e7a boy g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Yoksa Banarl\u0131\u2019n\u0131n ifadesiyle \u201cAs\u0131rlardan beri, durmaks\u0131z\u0131n sem\u00e2ya ta\u015fan abideleriyle adeta g\u00f6k kubbeye s\u0131\u011fmayan bu mimar\u00ee\u201dden g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn TOK\u0130 silolar\u0131na ve tabutluklar\u0131na mahk\u00fbm olmak ba\u015fka nas\u0131l izah edilebilir?<\/p>\n
Siyasilerden yerel y\u00f6neticilere, ilgili kurum teknokratlar\u0131ndan mimarlara, m\u00fcteahhitlere ka-dar tamam\u0131n\u0131n idraklerinin iltihapland\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn \u015fehirlerimizin enfeksiyona yakaland\u0131\u011f\u0131, hatta hastal\u0131kl\u0131 h\u00fccrelerin metastas yapt\u0131\u011f\u0131 bu ge\u00e7 devrede art\u0131k \u015fehirlerimizi kurtarman\u0131n, yeni bir ruh ve muhtevaya kavu\u015fturman\u0131n imk\u00e2n ve ihtimali kalmad\u0131! \u201cYatay mimar\u00ee\u201d evr\u00e2d \u00fc ezk\u00e2r\u0131 da bu konudaki g\u00fcnahlar\u0131 affettirmeye yetmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada bu y\u00f6nde nutuklardaki naka-rat\u0131n \u00f6tesinde bir g\u00f6sterge yok. \u015eimdilerde \u015fehir ve mimar\u00ee seyyiatlar\u0131n\u0131 \u00f6rtmek i\u00e7in koro halinde bu \u201cyatay mimar\u00ee\u201d virdine kilitlenmi\u015fler. Yatay mimariden anla\u015f\u0131lan da herhalde 20-30 katl\u0131 dikey tabutluklar\u0131 ikiye b\u00f6l\u00fcp yan yana 10-15\u2019er katl\u0131 tabutluklara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek.<\/p>\n
\u201cKent K\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d \u00fczerine \u00f6nemli metinleri bulunan R. Sennett “Ten ve Ta\u015f” isimli kitab\u0131nda \u201cEs-ki Romal\u0131lar bir imparatorun \u015fehri binalar in\u015fa ederek nas\u0131l mahvedebilece\u011fine dair ac\u0131l\u0131 an\u0131lara sahiplerdi\u201d der. Biz de \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131, TOK\u0130, yerel y\u00f6netimler ve m\u00fcteahhitlerin olu\u015fturdu\u011fu muhte\u015fem idrak konsorsiyumu(!) ile \u015fehirlerimizi nas\u0131l ifsat ettiklerini, nas\u0131l ya-\u015fanamaz hale getirdiklerini g\u00f6rmekle kalm\u0131yor; gelecek nesillerin hayat ve d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 da nas\u0131l karartt\u0131klar\u0131na, yok ettiklerine bug\u00fcnden \u015fahit oluyoruz.<\/p>\n
\u201cYa\u015fanmaya de\u011fer \u015fehirler\u201de dair en k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131m\u0131ldanma g\u00f6steremeyenlerin \u201c\u015fehir nas\u0131l ifsat edilir?\u201de verdikleri muhte\u015fem cevaplar\u0131 \u015fehirlerimizin getirildi\u011fi halden g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Ruhsuz \u015fehirler ruhsuz insanlar\u0131n y\u00e2ni makinelerin eseridir. Av arayan a\u00e7 yarat\u0131klar gibi ruh ta\u015f\u0131yan her \u015feye sald\u0131ranlar\u0131n, \u015fehirlerimizi nas\u0131l bir safari alan\u0131na \u00e7evirdiklerini g\u00f6rd\u00fck\u00e7e kahroluyoruz!<\/p>\n
\u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131n\u00a0 \u201cYanmaz da y\u00fcrekler, ate\u015fe atsan!\u201d dedi\u011fi t\u00fcrden bir ba\u015f\u0131bo\u015fluk, umur-samazl\u0131k, anestezi hali devam ediyor. Gene onun ifadesiyle \u201cB\u00fcy\u00fck muvazeneler bozulunca s\u00fck\u00fbtlar da b\u00fcy\u00fck olur. \u0130\u015fte bizim bug\u00fcnk\u00fc halimiz!..\u201d<\/p>\n
Stepten kas\u0131rgalar halinde kopup m\u00e2mur \u015fehirlerimize musallat olan, istil\u00e2 ve talan eden Mo\u011follar\u0131n ve Avrupa\u2019n\u0131n sald\u0131rgan genlerinden f\u0131\u015fk\u0131ran Ha\u00e7l\u0131lar\u0131n \u015fehir y\u0131kma \u015fehvetlerinin yerini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mezk\u00fbr konsorsiyum ald\u0131, desek haks\u0131z m\u0131y\u0131z?<\/p>\n
Bir tarafta \u015fehirlerimizi meydan muharebesi sonundaki ceset tarlalar\u0131na \u00e7evirenler, di\u011fer tarafta bu hal kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz olanlar!<\/p>\n
Bir de \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyelim: Esasen \u015fehirlerimizi acz de\u011fil, kifayetsiz muhterislerin azmi y\u0131k\u0131yor!<\/p>\n
\u015eehirlerimiz i\u00e7in fery\u00e2da ve \u015fekv\u00e2ya devam edece\u011fiz!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yahya D\u00fczenli duzenliyahya@gmail.com Tarihte \u015fehirlerin nas\u0131l kuruldu\u011funa, nas\u0131l in\u015fa edildi\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fehirleri \u201cazim ve ira-de\u201dnin, y\u00e2ni niyet, \u015fuur ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinin y\u00f6n verdi\u011fi idraklerin kur-du\u011funa \u015fahit oluruz. Mekke, Medine, Kud\u00fcs, antik Yunan \u015fehirleri, Roma, Ba\u011fdat, Buhara, Semerkand, \u0130stanbul… hep b\u00f6yle kuruldu, devam etti, geli\u015fti, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015ft\u0131. Hangi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakimiyetine …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":48521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,50,43],"tags":[],"class_list":["post-3835","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-yahya","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3835"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3835\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}