{"id":3568,"date":"2014-12-28T22:36:44","date_gmt":"2014-12-28T20:36:44","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=3568"},"modified":"2024-02-22T23:16:26","modified_gmt":"2024-02-22T20:16:26","slug":"ozon-ve-ozon-tabakasi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/ozon-ve-ozon-tabakasi-nedir\/","title":{"rendered":"Ozon ve ozon tabakas\u0131 nedir?"},"content":{"rendered":"

Ozon (O3) \u00fc\u00e7 adet<\/a> Oksijen atomundan olu\u015fan \u015feffaf bir gazd\u0131r.Ozon tabakas\u0131 ozon<\/a> gaz\u0131ndan olu\u015fan ve atmosferin yukar\u0131 seviyelerinde ba\u015fka bir deyi\u015fle yer y\u00fczeyinden 10-50 km y\u00fcksekte bulunan bir tabakad\u0131r. Bu tabakan\u0131n temel rol\u00fc Ultraviyole (UV) \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan g\u00fcne\u015fin zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 bizleri korumakt\u0131r.Ozon tabakas\u0131 yery\u00fcz\u00fcne ula\u015fan bu zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlara kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in bir filtre gibi davran\u0131r\"ozon<\/a><\/p>\n

Ozon (O3) Gaz\u0131 nedir?<\/h1>\n

Ozon, 3 oksijen atomundan olu\u015fan molek\u00fclleriyle zehirli, renksiz bir gazd\u0131r ve atmosferin \u00fcst katmanlar\u0131nda yer al\u0131r… G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn mavi renkte g\u00f6r\u00fcnmesi bu gaz sayesinde olmaktad\u0131r. S\u0131v\u0131 halde lacivert renge d\u00f6n\u00fc\u015fen ozon gaz\u0131, d\u00fcnyay\u0131 g\u00fcne\u015ften gelen mor\u00f6tesi radyasyona kar\u015f\u0131 korumaktad\u0131r. Ancak bu gaz ayn\u0131 zamanda canl\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok tehlikelidir. Maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6zleri, burnu ve bo\u011faz\u0131 tahri\u015f ederek solunum sistemini tahrip eder. \u00c7ok az insan ozonun ne kadar \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131r. Bir gram\u0131n iki y\u00fczde biri miktarda ozon almak \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olabilir. Bir sa\u00e7 spreyi kutusuna saf ozon kondu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa, bu kutunun tam 14.000 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrebilece\u011fi s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n

Ozon tabakas\u0131 olu\u015fma s\u00fcreci<\/h1>\n

Ya\u015fam ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, karbon dioksit, nitrojen ve di\u011fer a\u011f\u0131r gazlar, D\u00fcnya\u2019n\u0131n manto<\/a> tabakas\u0131 ve yer kabu\u011fu taraf\u0131ndan ortama b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Bu gazlar d\u00fcnyan\u0131n yer\u00e7ekimi<\/a> kuvveti sayesinde tutuldu ve zaman i\u00e7inde bir atmosfer<\/a> meydana geldi.Yer\u00e7ekimi, metan (CH4), karbon dioksit (CO2), amonyak<\/a> (NH3), hidrojen (H2), azot<\/a> (N2), ve su buhar\u0131n\u0131n (H2O) bu \u015fekilde atmosferde birikmesine neden oldu. Zaman i\u00e7inde D\u00fcnya, su buhar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015f\u0131p s\u0131v\u0131 hale gelmesine olanak sa\u011flayacak kadar so\u011fudu. Bu durum beraberinde ya\u011fmurlar\u0131 ve kuvvetli kas\u0131rgalar\u0131 getirdi. S\u00fcrekli ya\u011fan ya\u011fmur denizlerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. \u015eiddetli kas\u0131rgalar s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan elektrik<\/a> d\u00fcnyan\u0131n y\u00fczeyini etkiledi.<\/p>\n

Bu s\u0131rada atmosferde serbest halde hi\u00e7 oksijen yoktu \u00e7\u00fcnk\u00fc oksijen hidrojenle birle\u015fip suyu, yer kabu\u011fundaki ba\u015fka elementlerle de birle\u015fip demir oksitleri, silikatlar\u0131, karbon dioksiti ve karbon monoksiti olu\u015fturuyordu. Yakla\u015f\u0131k 2 milyar y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre boyunca oksijenin tamam\u0131 ba\u015fka elementlere ba\u011flanm\u0131\u015f halde bulunuyordu.<\/p>\n

\u0130lk canl\u0131lar, atmosferde serbest oksijen bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in anaerobik yani oksijensiz solunum yapan canl\u0131lard\u0131. (Canl\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla ilgili daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi edinmek isterseniz \u201cD\u00fcnya \u00fczerinde ya\u015fam nas\u0131l ba\u015flad\u0131?\u201d sorusunun cevab\u0131na g\u00f6z atabilirsiniz.) Anaerobik solunumda sonra fotosentez<\/a> evrimi ger\u00e7ekle\u015fti, yani fotosentez yapabilen canl\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu canl\u0131lar su ve karbon dioksiti kullanarak glikoz ve oksijen \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131lar. Serbest oksijen b\u00f6ylece atmosferin stratosfer ad\u0131 verilen tabakas\u0131nda birikmeye ba\u015flad\u0131. Mor\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar, bu tabakadaki oksijen molek\u00fcllerine (O2) \u00e7arparak bu molek\u00fcllerin iki oksijen atomuna (O + O) b\u00f6l\u00fcnmesi sebep oldu. Bu oksijen atomlar\u0131 da oksijen molek\u00fclleriyle birle\u015ferek ozonu olu\u015fturdular. (O + O2 \u203a O3). Ozon tabakas\u0131 bu \u015fekilde olu\u015ftu. Ayr\u0131ca bu tepkimeler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ayn\u0131 \u015fekilde olu\u015fmakta. Ozon tabakas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde yeterince oksijen bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tabakan\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131. Daha alt tabakalara da mor\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar ula\u015fam\u0131yor.<\/p>\n

Ozon tabakas\u0131n\u0131n g\u00f6revi nedir?<\/h1>\n

Ozon, havadaki konsantrasyonu az olangazlardan biri olmas\u0131na ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyai\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc stratosferdeki ozontabakas\u0131 uzaydan gelen pek \u00e7ok zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlarakar\u015f\u0131 bir kalkan g\u00f6revi g\u00f6rmektedir.Ozon, dalga boyu 2400 Angstr\u00f6m’den k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131\u015f\u0131nlarla reaksiyona girer ve bu \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n tabakan\u0131n alt\u0131na ge\u00e7mesini engeller. Dalga boyu2800 Angstr\u00f6m’den k\u00fc\u00e7\u00fck mor \u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n canl\u0131 organizmalar \u00fczerinde tahribat yapt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Stratosferdeki ozon tabakas\u0131<\/a> 2400 Angstr\u00f6m ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 so\u011furarak, uzaydan gelen, organizmalara zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u00fcnyam\u0131za ge\u00e7irmez. Ozon tabakas\u0131n\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n genel iklimi \u00fczerinde de etkileri vard\u0131r. Mor \u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n so\u011furulmas\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmekte ve \u0131s\u0131 dengesinin d\u00fczenlenmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ozon deli\u011fi nedir?<\/h1>\n

Ozon deli\u011fi ger\u00e7ekten bir delik de\u011fildir. Ozon tabakas\u0131ndaki bir incelmedir. Bu ozon tabakas\u0131 gittik\u00e7e inceliyor anlam\u0131ndad\u0131r. Bunun sebebi bizlerin havaya sald\u0131\u011f\u0131 kimyasallard\u0131r. Bu kimyasallar g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131zda kullan\u0131rlar ve ozon tabakas\u0131na zarar verirler.<\/p>\n

Ozon Tabakas\u0131na Zarar Veren Kimyasallar<\/h1>\n

1- Kloroflorokarbonlar (CFC\u2019ler), genel olarak klima sistemlerinde, buzdolaplar\u0131nda k\u00f6p\u00fck \u00fcretiminde (\u00f6rne\u011fin yataklar i\u00e7in) kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

2- Halonlar, yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme cihazlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

3- Metil bromid, tar\u0131mda b\u00f6cek ilac\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Ozon Tabakas\u0131ndaki incelmenin sonu\u00e7lar\u0131 nelerdir?<\/h1>\n

Ozon deli\u011finin ana sonucu yery\u00fcz\u00fcne daha fazla UV \u0131\u015f\u0131n\u0131n\u0131n (\u00f6zellikle \u00e7ok tehlikeli olan UV- ula\u015fmas\u0131d\u0131r. UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 g\u00fcne\u015f yan\u0131klar\u0131na, deri kanserine sebep olabilir, g\u00f6zlere zarar verebilir (katarakt) ve insanlarda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin zay\u0131flamas\u0131na neden olabilir. Bilindi\u011fi gibi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 koymam\u0131z\u0131 sa\u011flayan bir sistemdir. Bu sistem zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 zaman hastal\u0131klarla sava\u015fma yetene\u011fimiz de zay\u0131flam\u0131\u015f olacakt\u0131r. UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 sadece sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 etkilemekle kalmaz \u00e7evre<\/a> \u00fczerine de olumsuz etki yapabilir. Tar\u0131msal \u00fcretimi azaltabilir, ayr\u0131ca deniz besin zincirini bozarak bal\u0131k n\u00fcfusunu etkiler.<\/p>\n

Ozon Tabakas\u0131n\u0131n D\u00fcnya \u00e7evresindeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/h1>\n

Ozon tabakas\u0131 d\u00fcnya<\/a> \u00e7evresinde e\u015fit olarak da\u011f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya y\u00fczeyi \u00fczerinde herhangi bir yerdeki ozon miktar\u0131; do\u011fal olarak enlemle, mevsimlerle ve g\u00fcnden g\u00fcne de\u011fi\u015fim g\u00f6sterir.<\/p>\n

Genelde normal \u015fartlar alt\u0131nda ozon tabakas\u0131 kutuplar \u00fczerinde en kal\u0131n ve ekvator etraf\u0131nda en incedir. G\u00fcne\u015f radyasyonu \u00e7ok daha dolays\u0131z ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da \u00e7ok daha \u015fiddetli oldu\u011fundan stratosferik ozon ekvator \u00fczerinde y\u00fcksek miktarlarda \u00fcretilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k stratosferik r\u00fczgarlar ve farkl\u0131 stratosferik bas\u0131n\u00e7lar, ozonun ekvatordan kutuplara do\u011fru hareket<\/a> etmesine neden olurlar.<\/p>\n

Ozondaki mevsimsel de\u011fi\u015fikliklerin, hava k\u00fctlelerinin geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli hareketleriyle ili\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00c7ok a\u015fa\u011f\u0131 enlemlerde (ekvatora yak\u0131n) yukar\u0131 atmosferden stratosfere yava\u015f y\u00fckselici genel bir hava ak\u0131m\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Bu hava k\u00fctlesi, Arktik b\u00f6lgelerde k\u0131\u015f aylar\u0131 s\u00fcresince traposfere d\u00f6ner. K\u0131\u015f\u0131n y\u00fcksek enlemlerde havan\u0131n inmesi, bu mevsim<\/a> boyunca 15-40 km y\u00fckseklerde havan\u0131n \u00e7ok so\u011fuk ve yo\u011fun dolay\u0131s\u0131yla da \u00e7ok a\u011f\u0131r olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Belirli bir b\u00f6lge \u00fczerindeki g\u00fcnl\u00fck de\u011fi\u015fiklikler, yukar\u0131 atmosferdeki hava ko\u015fullar\u0131yla yak\u0131ndan ilgilidir. D\u00fcnya y\u00fczeyi \u00fczerindeki g\u00fcnl\u00fck s\u0131cakl\u0131k<\/a> de\u011fi\u015fiklikleriyle bas\u0131n\u00e7 ve stratosferin y\u00fcksekli\u011fi aras\u0131nda yak\u0131n ba\u011f\u0131nt\u0131lar vard\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da belirli bir b\u00f6lge \u00fczerindeki ozon miktar\u0131 bu fakt\u00f6rlerdeki de\u011fi\u015fmelerle farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. Antisiklonlar (y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131) i\u00e7inde indirgenmi\u015f ozon kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 normalin alt\u0131nda, buna kar\u015f\u0131l\u0131k depresyonda ve bilhassa al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 merkezinin bat\u0131s\u0131nda normalin \u00fczerindedir.<\/p>\n

Kaynak: http:\/\/ozontabakasi.nedir.com\/#ixzz3NE6UEg7G<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ozon (O3) \u00fc\u00e7 adet Oksijen atomundan olu\u015fan \u015feffaf bir gazd\u0131r.Ozon tabakas\u0131 ozon gaz\u0131ndan olu\u015fan ve atmosferin yukar\u0131 seviyelerinde ba\u015fka bir deyi\u015fle yer y\u00fczeyinden 10-50 km y\u00fcksekte bulunan bir tabakad\u0131r. Bu tabakan\u0131n temel rol\u00fc Ultraviyole (UV) \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan g\u00fcne\u015fin zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 bizleri korumakt\u0131r.Ozon tabakas\u0131 yery\u00fcz\u00fcne ula\u015fan bu zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlara kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in bir filtre …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":47372,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"fifu_image_url":"http:\/\/app.nedir.com\/nokta.png","fifu_image_alt":"","_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-3568","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3568"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3568\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}