{"id":3363,"date":"2014-12-03T10:41:07","date_gmt":"2014-12-03T08:41:07","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=3363"},"modified":"2023-11-04T11:28:26","modified_gmt":"2023-11-04T08:28:26","slug":"sehirlerimizdeki-genetik-bozulmave-canseverin-ikazlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/sehirlerimizdeki-genetik-bozulmave-canseverin-ikazlari\/","title":{"rendered":"\u015eEH\u0130RLER\u0130M\u0130ZDEK\u0130 \u201cGENET\u0130K BOZULMA\u201dve CANSEVER\u2019\u0130N \u0130KAZLARI\u2026"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/strong>Yahya D\u00fczenli<\/p>\n

duzenliyahya@gmail.com<\/a><\/p>\n

Bir \u015fehrin geneti\u011fiyle bir kez oynand\u0131 m\u0131 \u015fehir art\u0131k kendisi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor, kendisine yabanc\u0131la\u015f\u0131yor, ba\u015fkala\u015f\u0131yor. Art\u0131k tarih\u00ee kimli\u011fi, kad\u00eem \u015fahsiyeti yok oluyor. Bu genetik katliam<\/strong> do\u011frudan yok edi\u015f bi\u00e7iminde cereyan etti\u011fi gibi, \u00e7o\u011fu kez de gelebilecek muhtemel itirazlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in, tedric\u00ee bi\u00e7imde ve zamana yayarak ger\u00e7ekle\u015ftirilebiliyor. Geneti\u011fe m\u00fcdahale bir kez ger\u00e7ekle\u015fti mi art\u0131k o \u015fehrin organizmas\u0131 kendisini bir daha toparlayam\u0131yor, kendine gelemiyor. Geneti\u011fin bozulmas\u0131 demek, \u015fehir birikiminin kodlar\u0131n\u0131n haf\u0131zadan silinmesi demek.<\/p>\n

 <\/p>\n

Genetik bozulma, b\u00fct\u00fcn canl\u0131larda oldu\u011fu gibi \u015fehirde de bula\u015f\u0131c\u0131 bir enfeksiyon etkisi meydana getiriyor ve beklenmeyen, kontrol edilemeyen t\u00fcm\u00f6rle\u015fmi\u015f organlar\u0131n \u00fcremesine sebep oluyor.<\/p>\n

\u00dclkemiz, hi\u00e7bir \u00fclkede g\u00f6r\u00fclmeyecek bir \u015fekilde, bu genetik bozulmay\u0131<\/em> do\u011frudan ve tedricen ya\u015fam\u0131\u015f olup, halen de bu genetik bozulma bir\u00e7ok \u015fehrimizdekaotik bir bi\u00e7imde devam etmektedir.<\/p>\n

\u015eehirlerimizin tarih\u00ee dokular\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm organlar\u0131na sirayet eden \u015fahsiyet kayb\u0131m\u0131z\u0131n ana k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 Tanzimat\u2019la ba\u015flamaktad\u0131r. \u015eehirlerimizdeTanzimat\u2019labirlikteba\u015flayantahribatvetefess\u00fchCumhuriyettaraf\u0131ndandevral\u0131narakbug\u00fcnekadargetirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00dcstadNecipFaz\u0131l\u2019\u0131n\u201cart\u0131kalafrangal\u0131\u011f\u0131nba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1839 devletiyleondan 3 as\u0131revvelkidevletaras\u0131ndakifark\u0131, Topkap\u0131Saray\u0131nakar\u015f\u0131l\u0131kMecidiyeKasr\u0131, k\u00e2\u015faneyemukabilk\u00fcmes\u201d<\/em><\/strong>diyerekk\u0131ymeth\u00fckm\u00fcn\u00fcverdi\u011fiTanzimatd\u00f6nemi\u2026<\/p>\n

Tarih\u00ee s\u00fcre\u00e7te \u015fehirlerimizdeki genetik bozulma<\/em><\/strong>y\u0131 d\u00f6rt devreye ay\u0131rabiliriz.<\/p>\n

Birinci devre;<\/em><\/strong> Tanzimat\u2019la ba\u015flay\u0131p Cumhuriyet\u2019e kadar devam eden devre. Bu devrede Osmanl\u0131\u2019daki modernle\u015fme-yenile\u015fme-reform hareketlerinin bir sonucu olarak, \u015fehir ve mimar\u00eede meydana gelen \u201ckendi olmak\u201dtan \u00e7\u0131k\u0131p bat\u0131n\u0131n barok-rokoko tarz\u0131 mimar\u00eesini kopyalama, \u015fahsiyetsizlik devremizin a\u00e7\u0131lmas\u0131na sebep oldu. 1839-1923 aras\u0131 84 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem.<\/p>\n

\u0130kinci devre;<\/em><\/strong> Cumhuriyetin il\u00e2n\u0131yla birlikte tarih ve medeniyet d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131yla cinnete d\u00f6n\u00fc\u015fen \u015fehir katliamlar\u0131. \u00d6ncelikle \u0130stanbul, Konya, Diyarbak\u0131r\u2026 gibi tarih\u00ee \u015fehirlerimizde yap\u0131lan katliamlar. Ayr\u0131ca yeni ba\u015fkent Ankara\u2019y\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in Bat\u0131dan getirilen mimarlar\u0131n \u015fehri bir kobay laboratuvar\u0131<\/strong>na \u00e7evirmeleri, \u0130stanbul\u2019da ise \u015fehrin tarih\u00ee doku ve mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 ile ba\u015flayan, tek parti iktidar\u0131n\u0131n katliamlar\u0131yla devam eden devre. 1923-1950 aras\u0131 27 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc devre;<\/em><\/strong> \u00c7ok partili hayata ge\u00e7i\u015fle birlikte modern \u015fehirle\u015fme <\/em><\/strong>ad\u0131na yap\u0131lan \u015fehir imar planlar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131yla gene bat\u0131 \u015fehirlerinin \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bi\u00e7imde kopyalanmas\u0131 \u015feklinde devam eden s\u00fcre\u00e7te \u015fehirlerimiz arabeskle\u015ftirilmi\u015f, kaosa ve ba\u015f\u0131bo\u015flu\u011fa terkedilmi\u015f ve k\u00f6yden \u015fehre h\u0131zl\u0131 ve kontrols\u00fcz bir g\u00f6\u00e7 tsunamisi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 1950-2002 aras\u0131 52 y\u0131ll\u0131k karma\u015fa d\u00f6nemi.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc devre ise;<\/em><\/strong> 2002 y\u0131l\u0131nda Ak Parti\u2019nin iktidar\u0131yla ba\u015flay\u0131p, m\u00fcthi\u015f imk\u00e2n, f\u0131rsat ve kaynaklara, yo\u011fun bir \u201c\u015fehir ve medeniyet\u201d <\/em>s\u00f6ylemlerine ra\u011fmen, \u201ckentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d uygulamalar\u0131 ve devletin toplu konut ayg\u0131t\u0131 TOK\u0130 ile ifs\u00e2t edilen \u015fehirler ve heba edilen d\u00f6nem\u2026 Bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye,tarih\u00ee \u015fehir birikiminin verdi\u011fi imk\u00e2n\u0131 yeniden ortaya \u00e7\u0131karabilecek ve ya\u015fanmaya de\u011fer \u015fehirler<\/em><\/strong> kurabilecekken, b\u00f6yle bir irfan, idrak ve iradenin olmamas\u0131 sebebiyle bu d\u00f6nemi heba etti. Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n Mimar Sinan\u2019\u0131 olan rahmetli muhakkik mimar Turgut Cansever<\/strong>\u2019in ikaz, fery\u00e2d ve tekliflerine ra\u011fmen ne yaz\u0131k ki O\u2019nu g\u00f6remedi, anlayamad\u0131. Yan\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fi da\u011f\u0131n ihti\u015fam\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6z\u00fc kama\u015f\u0131p k\u00f6r olan siyaset\u00e7i-\u015fehirci-yerel y\u00f6neticilerin hakim oldu\u011fu bir d\u00f6nemden bahsediyoruz. Ne yaz\u0131k ki Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde \u015fehir konu\u015fmalar\u0131nda Turgut Cansever\u2019den al\u0131nt\u0131lar yapmas\u0131na ra\u011fmen ne kendisi ne de kadrosu O\u2019nu anlay\u0131p -adeta- bir mimar\u00ee tecdid<\/em><\/strong> d\u00f6neminin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayamad\u0131.<\/p>\n

Bu kategorik ayr\u0131mlara ve d\u00f6nemlerinin siyas\u00ee iktidarlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda her biri birbirinden farkl\u0131 zihniyet kodlar\u0131na sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, 175 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrecin tamam\u0131, \u015fehir ve mimar\u00eede tarih\u00ee \u015fehir birikiminden ka\u00e7\u0131\u015f, red ve ink\u00e2r ve son d\u00f6nemde de sadece dudak tiryakili\u011fi<\/em><\/strong> \u015feklinde sahiplenme s\u00f6z konusudur. Nitekim Cansever de 1993 y\u0131l\u0131ndaki bir s\u00f6yle\u015fisinde \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki tahribat\u0131n 150 y\u0131ld\u0131r devam etti\u011fi\u201d<\/em>nin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir.<\/p>\n

O Cansever ki; bir mimarda olmas\u0131 gereken irfan ve tarih\u00ee derinlikle insan\u0131n Yarat\u0131c\u0131 ve d\u00fcnya ile olan tezyin edici rol\u00fc<\/em>ne ili\u015fkin muhte\u015fem bir tespit yapar: \u201cD\u00fcnya, Allah ne yapt\u0131ysa g\u00fczel oldu\u011fu i\u00e7in g\u00fczel oluyor. \u0130sl\u00e2m, bu g\u00fczelli\u011fi fark etme ve muhafaza etme m\u00fckellefiyetini y\u00fckl\u00fcyor insana. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n g\u00fczelli\u011fini idrak etme imk\u00e2n\u0131 do\u011fuyor insan i\u00e7in\u2026 D\u00fcnyay\u0131 bilirken de Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131 bilmi\u015f oluyor. Bunu bilince de d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 sorumlu hale geliyor. Bu bilince sahip tek yarat\u0131k olunca, bu g\u00fczelli\u011fin h\u00fcsn-\u00fc muhafazas\u0131n\u0131 da y\u00fcklenebilecek yarat\u0131k oluyor.\u201d<\/em> Cansever, bu ontolojik idrakle insan\u0131n g\u00f6revinin \u201cil\u00e2h\u00ee iradeye y\u00f6nelik bilincini yapt\u0131\u011f\u0131na yans\u0131tmak\u201d<\/em> oldu\u011funu ifade ediyor.<\/p>\n

Gene insan, varl\u0131k ve mimariye ili\u015fkin \u201cMimar\u00ee, insan ile varl\u0131k aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi, madd\u00ee, organik, ruh\u00ee ve fikr\u00ee b\u00fct\u00fcn varl\u0131k alan ve tabakalar\u0131nda d\u00fczenleyen bir disiplindir. Teknolojik, iktisad\u00ee ve politik sorunlara ek olarak insan\u0131n fikr\u00ee d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsar. Varl\u0131k ile ili\u015fkisini bilin\u00e7le d\u00fczenlemek insana \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. D\u00fcnya ile bilin\u00e7li ili\u015fkisini d\u00fczenleyemedi\u011fi a\u015famada insan yaln\u0131zca fizyolojik bir yarat\u0131kt\u0131r\u201d<\/em> yorumunu yapar.<\/p>\n

\u015eehirlerimizdeki yang\u0131n\u0131 farkedipfery\u00e2d koparan Cansever\u2019in, bu ontolojik derinlikten yola \u00e7\u0131karak yapt\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131lardan biri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

\u201cT\u00fcrk \u015fehirlerinin sefaleti, konut sorunu ve mimar\u00ee seviyesizlik kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kay\u0131ts\u0131zl\u0131k ve duyars\u0131zl\u0131k, ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ve ger\u00e7ek bilginin yol g\u00f6stericili\u011fi yerine \u015fekilciliklerin egemenli\u011finin tercih edilmesi b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 kaba, sahte, seviyesiz ve \u00e7irkin bir bi\u00e7im d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015famaya mahk\u00fbm <\/strong>ederken, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck az\u0131nl\u0131klar\u0131n yabanc\u0131, taklit\u00e7i, pahal\u0131 ve g\u00f6steri\u015f\u00e7i, s\u00f6zde sanat ve k\u00fclt\u00fcr faaliyetlerinin desteklenmesi, h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 kabul edilemez bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r…\u201d<\/em><\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki bu ikazlar hi\u00e7bir zaman muhataplar\u0131nda yank\u0131lanma kadar olsun bir tesir meydana getirmemi\u015f, Cansever \u015fehir yang\u0131n\u0131<\/strong>n\u0131 farkeden ve uyaran <\/strong>bir m\u00fcnzevi mimar<\/strong> olarak g\u00f6revini yerine getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu fery\u00e2dlar\u0131 kim anlayabilir? Niyaz-i M\u0131sr\u00ee\u2019nin s\u00f6yledi\u011fi gibi \u201ckatre nice anlas\u0131n, umman olan anlar bizi\u201d, \u201cher taraftan y\u0131k\u0131l\u0131p viran olan anlar bizi\u201d.<\/em><\/p>\n

Cansever\u2019i anlayabilecek, onunla baz\u0131 pl\u00e2tformlarla birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir Ba\u015fbakan\u2019\u0131n (Davuto\u011flu) i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi 2014 T\u00fcrkiyesi\u2019yle acaba yeni bir \u015fehir idraki<\/strong>ne kap\u0131 aralanabilecek midir? Cansever\u2019in 2003 y\u0131l\u0131nda Ba\u015fbakan\u2019a (Erdo\u011fan) verdi\u011fi, ak\u0131beti me\u00e7hul \u201cYeni \u015eehirlere Yerle\u015fme Projesi\u201d bile bu aralanacak kap\u0131ya \u0131\u015f\u0131k tutabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bakal\u0131m bu \u00fcmidimiz ne kadar canl\u0131 kalacak?<\/p>\n

Temennimiz odur ki; ba\u015fta \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve TOK\u0130\u2019nin b\u00fct\u00fcn kadrolar\u0131yla \u0131slah\u0131, m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ise ilga edilip, yeni bir idrak ve yol haritas\u0131<\/strong>yla \u015fehir in\u015fas\u0131na giri\u015filsin. Aksi halde \u201cald\u0131rma, b\u00f6yle gelmi\u015f bu d\u00fcnya b\u00f6yle gider\u201d<\/em> anlay\u0131\u015f\u0131yla genetik bozulma hzla yay\u0131lacak, metastas yapm\u0131\u015f organizma ile kalmay\u0131p gelecek nesillerin ya\u015fayaca\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131, iklimi, mevsimleri de bozmaya devam edecektir.<\/p>\n

\u015eehirlerimizin bu genetik bozulma<\/strong>dan yeni bir geneti\u011fe ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan \u015fey yeni bir \u015fehir ve mimar\u00ee idraki ve ahl\u00e2k\u0131d\u0131r\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00dcstad Necip Faz\u0131l ne diyordu?\u201cAhl\u00e2k a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 yepyeni ve m\u00fcstakil bir fikir sistemine istinat ettirmeden tutturmaya imk\u00e2n yoktur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Cansever\u2019in s\u0131k\u00e7a dile getirdi\u011fi bir Peygamber \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatarak bitirelim: \u201cH\u00fck\u00fcmdar\u0131n iyisi \u00e2limin aya\u011f\u0131na giden, \u00e2limin k\u00f6t\u00fcs\u00fc h\u00fck\u00fcmdar\u0131n aya\u011f\u0131na gidendir.\u201d<\/em> Bu g\u00fcnlerde \u201cYeni T\u00fcrkiye\u201d iddialar\u0131n\u0131n paranoyaya d\u00f6n\u00fc\u015fme tehlikesini hat\u0131rlatarak, Ba\u015fbakan Davuto\u011flu\u2019nun rahmetli muhakkik mimar Cansever\u2019i anlayan n\u00e2dirattanbir siyaset\u00e7ioldu\u011funa da vurgu yaparak, seng-i musalla\u2019dan sonra da olsa, m\u00fcthi\u015f \u015fehir katliamlar\u0131na, kaoslar\u0131na ra\u011fmen O\u2019nun feryatlar\u0131na kulak verece\u011fine ili\u015fkin \u00fcmidimizi h\u00e2l\u00e2 canl\u0131 tutuyoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Yahya D\u00fczenli duzenliyahya@gmail.com Bir \u015fehrin geneti\u011fiyle bir kez oynand\u0131 m\u0131 \u015fehir art\u0131k kendisi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor, kendisine yabanc\u0131la\u015f\u0131yor, ba\u015fkala\u015f\u0131yor. Art\u0131k tarih\u00ee kimli\u011fi, kad\u00eem \u015fahsiyeti yok oluyor. Bu genetik katliam do\u011frudan yok edi\u015f bi\u00e7iminde cereyan etti\u011fi gibi, \u00e7o\u011fu kez de gelebilecek muhtemel itirazlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in, tedric\u00ee bi\u00e7imde ve zamana yayarak ger\u00e7ekle\u015ftirilebiliyor. Geneti\u011fe m\u00fcdahale bir kez ger\u00e7ekle\u015fti mi …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":48521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,50,43],"tags":[],"class_list":["post-3363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-yahya","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3363"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3363\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}