{"id":2562,"date":"2014-10-20T21:46:06","date_gmt":"2014-10-20T18:46:06","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=2562"},"modified":"2023-11-04T11:28:26","modified_gmt":"2023-11-04T08:28:26","slug":"huzur-ve-tefekkurden-korku-galerisine-sehir-ve-mezarlik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/huzur-ve-tefekkurden-korku-galerisine-sehir-ve-mezarlik\/","title":{"rendered":"HUZUR VE TEFEKK\u00dcRDEN KORKU GALER\u0130S\u0130\u2019NE: \u015eEH\u0130R VE MEZARLIK"},"content":{"rendered":"<p>Modern zaman \u015fehirlerinin giderek antik d\u00f6nemlerin nekropollerine benzer bir beton me-zarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek, ispat istemeyen bir ger\u00e7ek olsa gerek. Hangi \u015fehrimize ba-karsak bakal\u0131m panoramada g\u00f6rece\u011fimiz odur ki; modern zaman nekropollerine d\u00f6n\u00fc\u015fen \u015fehirlerimiz art\u0131k sadece \u00f6l\u00fcler \u015fehrinden ibaret bir ger\u00e7ekli\u011fe yatakl\u0131k etmektedir<\/p>\n<p>Bizim medeniyetimizin &#8220;ya\u015fand\u0131\u011f\u0131&#8221; kad\u00eem \u015fehirlerimiz mezarl\u0131klar\u0131, mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z da \u015fehir-lerimizi kucaklayan bir s\u0131cakl\u0131kta birbirinden ayr\u0131lmazd\u0131. \u00c2rif bir nazarla \u015fehirlerimize bakan bir g\u00f6z orada bek\u00e2 ve fen\u00e2y\u0131, mezarl\u0131klar\u0131m\u0131za bakan g\u00f6z de yine \u201cbek\u00e2 ve fen\u00e2\u201dy\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Varl\u0131\u011f\u0131 idrakin en \u00f6nemli i\u015faretlerinden olan mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z art\u0131k yok ya da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\/fark edi-lir olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f. \u015eehirlerimiz gibi mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z da yok edildi, katledildi<\/p>\n<p>\u015eehirlerimiz nas\u0131l ki beton g\u00f6kdelenlerin ifsat ve istil\u00e2s\u0131yla yok edildi ise, mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z da kad\u00eem ruhuyla kucak kuca\u011fa ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehirlerimizi terketti, terkettirildi, mermer tarlas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp \u015fehir insan\u0131ndan kopar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u015eehirle birlikte mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n katledilme s\u00fcreci de tedricen ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00d6nce kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u00fcreklili\u011finin bir g\u00f6stergesi halinde \u015fehrin i\u00e7erisinde bulunan tarih\u00ee camilerin hayatla i\u00e7 i\u00e7e hazireleri modern \u015fehir imar\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla d\u0131\u015fland\u0131, yok edildi. T\u0131pk\u0131 bir anadan zorla \u00e7ekip al\u0131nan yavrusu gibi \u015fehirlerimizden kopar\u0131ld\u0131. Sonra \u015fehrin organik bir par\u00e7as\u0131 ha-linde varolan ve ad\u0131m ba\u015f\u0131 insana \u00f6l\u00fcm\u00fc ve fanili\u011fi hat\u0131rlatan abideler halindeki mahalle kab-ristanlar\u0131 yok edilip \u00fczerlerine \u015fahsiyetsiz apartmanlar, beton g\u00f6kdelenler, i\u015f merkezleri, AVM\u2019ler, vs. yap\u0131ld\u0131. Giderek \u015fehirlerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmakla kalmay\u0131p, ruhsuz b\u0131rak\u0131lan \u015fehrin paganla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinin bir uzant\u0131s\u0131 olarak \u015fehirden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Mezarl\u0131klar\u0131 \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131-na atmakla modern \u015fehir insan\u0131na \u201c\u00f6l\u00fcm unutturuldu\u201d<\/p>\n<p>Muhakkik mimar Turgut Cansever kendisiyle yap\u0131lan \u201cAhiretin sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131mak ve d\u00fcnyay\u0131 g\u00fczelle\u015ftirmek \u00fczerine\u201d isimli son s\u00f6yle\u015filerinden birisinde \u201cahiret d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6te-lemenin, \u00f6l\u00fcm\u00fc de \u00f6l\u00fcn\u00fcn mek\u00e2n\u0131n\u0131 da \u015fehirden, hayattan koparma\u201dya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirte-rek insan\u0131n ontolojik sorumlulu\u011funa i\u015faret ediyordu.<\/p>\n<p>\u015eimdilerde \u015fehir mezarl\u0131\u011f\u0131; mezarl\u0131k da \u015fehri unuttu, birbirlerine yabanc\u0131la\u015ft\u0131lar!<\/p>\n<p>Ne \u015fehrin kad\u00eem kokusu kald\u0131, ne de mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n!<\/p>\n<p>Modern zaman \u015fehirlerinde\/\u015fehirlerimizde art\u0131k \u00f6l\u00fclere de tahamm\u00fcl edilemiyor, bir an \u00f6nce \u015fehri terketmesi i\u00e7in alelacele \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131ndaki ruhsuz mezarl\u0131klara at\u0131l\u0131yor. (Bu mezarl\u0131klarda-ki gayr-i insan\u00ee defin ve mek\u00e2n vak\u0131as\u0131 i\u015fin ba\u015fka bir trajik taraf\u0131.)<\/p>\n<p>Baz\u0131 \u015fehirlerimizin\/il\u00e7elerimizin giri\u015flerine konulan \u201c\u015fehrimize\/ il\u00e7emize ho\u015f geldiniz\u201d ta-bel\u00e2lar\u0131n\u0131n \u015fehir mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131ndan sonra konulmas\u0131 da o mek\u00e2n\u0131n \u015fehre\/il\u00e7eye ait olma-d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlere sokarcas\u0131na sergileyen ayr\u0131 bir \u00e7irkinlik, garabet\u2026<\/p>\n<p>Oysa bizde hayat ile \u00f6l\u00fcm i\u00e7 i\u00e7eydi. \u015eehir mezarl\u0131klar\u0131 \u015fehrin tabii bir par\u00e7as\u0131 iken \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7enler onlara sel\u00e2m verir ve onlar\u0131n da sel\u00e2mlar\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131n\u0131 hissederlerdi.<\/p>\n<p>Eski mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z \u00f6teden kokular ta\u015f\u0131rd\u0131. Modern \u015fehir mezarl\u0131klar\u0131 \u00f6teyi unutturan koku-lar yaymakta<\/p>\n<p>Prof. \u0130lber Ortayl\u0131 tarih\u00ee mezarl\u0131klar\u0131m\u0131zla ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6yler: \u201cB\u00fcy\u00fck \u015fehir \u0130stanbul\u2019un, Bur-sa\u2019n\u0131n ve di\u011ferlerinin mahallelerindeki irili ufakl\u0131 mezarl\u0131k alanlar\u0131, ye\u015fillikler, servilerle dolu-dur. \u00d6l\u00fcm ya\u015fayanlar\u0131 \u00fcrpertmez, ya\u015fayan kenti g\u00fczelle\u015ftirir. Ey\u00fcp\u2019e, Karacahmed\u2019e bakt\u0131\u011f\u0131-m\u0131zda k\u00f6\u015feli so\u011fuk mezarta\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fclmez. Etraftaki otlarla, a\u011fa\u00e7larla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f binlerce ta\u015f d\u0131\u015fardaki hayattan kopuk de\u011fildir\u2026.<\/p>\n<p>\u015eimdi \u015fehirle\u015fiyoruz. B\u00fct\u00fcn g\u00fczel Bo\u011faz korular\u0131na; \u2018ben denizi g\u00f6ren yerlerde oturay\u0131m da ne olursa olsun\u2019 diye beton g\u00f6kdelen dikenler, falanca b\u00fcy\u00fck mezarl\u0131kta da aile mezarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z olsun diyor. Eski ta\u015flar\u0131 k\u0131r\u0131p kald\u0131r\u0131yorlar, apartman boyunda so\u011fuk beyaz mermerden kabir-ler yapt\u0131r\u0131yorlar. Bu yeni t\u00fcreyen zevksiz \u00f6l\u00fcler evi, bu ars\u0131zca yerle\u015fme\u2026 \u00d6l\u00fcm\u00fc ola\u011fan bir tav\u0131r, \u00e7elebice bir estetikle kar\u015f\u0131layan eski toplumun yerini; onu tel\u00e2\u015fla ve kapka\u00e7la yenmeye \u00e7al\u0131\u015fan, pervas\u0131zca y\u0131k\u0131p yapan ham bir toplum ald\u0131.<\/p>\n<p>Kentlerimizin ortas\u0131nda dedelerden kalma ye\u015fil alanlar, yani mezarl\u0131klar beyaz mermer blok-larla dolmaya ba\u015flad\u0131. Ya\u015farken y\u0131k\u0131p-yapan, yap\u0131p-satanlar, \u00f6l\u00fcm\u00fcnde de ayn\u0131 i\u015fi devam ettiriyor. Eski mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n onurlu bir uygarl\u0131\u011f\u0131n belgesi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131, yenileri de bug\u00fc-n\u00fcn uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (!) temsil edecek\u2026\u201d<\/p>\n<p>Belki de modern \u015fehrin terapi ve rehabilitasyonunda \u00f6nemli bir paratoner olabilecek \u015fehir ve kabristan k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz yok edilince \u015fehirdeki kaos, g\u00fcr\u00fclt\u00fc gibi kirlilikler ba\u015f edilemez boyut-lara ula\u015ft\u0131<\/p>\n<p>Bizim mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z korku galerisi de\u011fil, huzur ve tefekk\u00fcr mek\u00e2n\u0131 idi<\/p>\n<p>Art\u0131k \u201cbizim \u015fehrimiz\u201d kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cbizim mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z\u201d da kalmad\u0131. \u0130nsan bir yery\u00fcz\u00fc i\u015fareti olarak \u015fehrin hakikatinden kopunca hayattan, mezar\u0131n hakikatinden kopunca da \u00f6l\u00fcmden kopuyor.<\/p>\n<p>Mezarl\u0131klar, medeniyet idrakimizin \u015fimdi art\u0131k duyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sesiyle, anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z diliyle hayk\u0131ran \u015fahitleriydi!<\/p>\n<p>\u015eehir ve mezarl\u0131k deyince, \u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131 hat\u0131rl\u0131yoruz\u2026<\/p>\n<p>O\u2019nun \u201c\u00c7ile\u201dsinin \u201c\u015eehir\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 \u201cKaracaahmet\u201d \u015fiirinin her m\u0131sra\u0131 kitapl\u0131k \u00e7apta bir \u201cd\u00fcnya ve \u00f6te\u201d muhasebesinin kel\u00e2m kudretiyle dile d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir \u015faheser niteli\u011findedir. Sadece \u015fu m\u0131sralar\u0131 bile \u201cvarl\u0131\u011fa yol veren ge\u00e7it\u201dolarak \u201cmezar\u0131n kem\u00e2liyle m\u00e2n\u00e2s\u0131na i\u015faret eder:<\/p>\n<p>\u201cG\u00f6be\u011finde yalanc\u0131 \u015fehrin, sahici belde\u201d\u2026<\/p>\n<p>\u201cTa\u015f ihtiyarlar, servi \u00e7\u00fcr\u00fcr, \u00f6l\u00fcm y\u0131pranmaz.\u201d<\/p>\n<p>\u201cKaracaahmet bana neler s\u00f6yl\u00fcyor, neler!<\/p>\n<p>Diyor ki, viran olmaz tek bucak, viraneler\u201d<\/p>\n<p>1928 y\u0131l\u0131nda bir tatil i\u00e7in Bursa\u2019ya giden Ahmet Ha\u015fim, Bursa\u2019ya yerle\u015fen tarih, \u015fehir, mimari, sanat merakl\u0131s\u0131 M\u00f6sy\u00f6 Greguvar isimli bir zat\u0131, mutlaka g\u00f6r\u00fc\u015fmesi tavsiye edildi\u011finden, ziya-ret eder. Ahmet Ha\u015fim Greguvar\u2019e\u201cBir\u00e7ok yazar ve \u015fairlerin kitaplar\u0131nda tarifini okumu\u015f ol-du\u011fu, tarih ve edebiyata ge\u00e7en k\u00f6\u015fk\u00fcn\u00fc g\u00f6rmek ve kendisini tan\u0131mak i\u00e7in geldi\u011fini\u201d s\u00f6yler. \u00d6nce k\u00f6\u015fk\u00fc gezerler, daha sonra bah\u00e7eyi. Greguvar, bah\u00e7edeki a\u011fa\u00e7lar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 se\u00e7ilmesi-nin hikmetini Ahmet Ha\u015fim\u2019e \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cBelki dikkat ettiniz. Etraf\u0131n\u0131zdaki a\u011fa\u00e7lar ekseriyetle s\u00f6\u011f\u00fct ve selvidir. Bah\u00e7emin \u00f6l\u00fcm ve ahiret kokusu da\u011f\u0131tabilmesi i\u00e7in bu cins a\u011fa\u00e7lar\u0131 tercih ettim. Etraftan burnunuza gelen bu mezarl\u0131k kokusu i\u015fte bu yapraklardan da\u011f\u0131l\u0131yor. Mezarl\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir millet sizin anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00fczel tarzda anlayamam\u0131\u015ft\u0131r. Frenk mezarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn tatl\u0131 ve ha\u015fin g\u00fczelli\u011fini bozar. Orada, san-ki ta\u015flar\u0131 daha dik ve k\u00f6\u015feli yapan buzlu bir hava dola\u015f\u0131r, san\u0131l\u0131r ki her \u00f6l\u00fc s\u00fcsl\u00fc ve sa\u011flam mezar\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131 arkas\u0131nda, kendini be\u011fenmi\u015f\u00e7e bir h\u0131rsla saklanm\u0131\u015f rahats\u0131z edici ziyaret\u00e7iye sald\u0131rma\u011fa haz\u0131rlanm\u0131\u015f bekliyor. H\u0131ristiyan mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r s\u00fck\u00fbtunda hissedilen \u00e2deta d\u00fc\u015fmanl\u0131kt\u0131r. Halbuki sizin mezarl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n havas\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc madd\u00ee endi\u015felerin gerginli-\u011finden kurtulmu\u015f bir g\u00fcl\u00fcmseme dola\u015f\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131nda insan her \u00f6l\u00fc i\u00e7in durup a\u011flamak ister, o kadar ki, her \u00f6l\u00fc munis ve cana yak\u0131nd\u0131r. Mezarl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 \u015fehirlerin orta-s\u0131nda kurmakta da hakl\u0131s\u0131n\u0131z. Bunlar \u00f6yle bah\u00e7elerdir ki a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi meyveler, ya\u015fayanlar\u0131n tatmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelen his ve fikir meyveleridir. Bah\u00e7eme mezarl\u0131k kokusunu ne\u015fre-decek a\u011fa\u00e7lar dikmekle bahar\u0131m\u0131 hazanla yumu\u015fatmak ve ona her mevsim i\u00e7in \u2018fikir\u2019in ac\u0131 lezzetini vermek istedim.\u201d<\/p>\n<p>Ne b\u00f6yle bir \u015fehir ve mezar idraki, ne de b\u00f6yle bir irfan ehli kald\u0131!<\/p>\n<p>\u015eehirlerimizin kifayetsiz muhteris y\u00f6netici, siyas\u00ee, m\u00fcteahhit, mimar, planc\u0131, vs.ler marifetiyle katli\u00e2m\u0131ndan mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z da nasibini ald\u0131, onlar da katledildi!<\/p>\n<p>\u015eimdi soral\u0131m: Greguvar Bay\u2019\u0131n Ahmet Ha\u015fim\u2019e anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi mezarl\u0131klar ya da hi\u00e7bir milletin anlayamayaca\u011f\u0131 tarzda mezarl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fc idrak eden insanlar kald\u0131 m\u0131?<\/p>\n<p>\u015eehir ve mezarl\u0131klar\u0131m\u0131za bu ruh yeniden kazand\u0131r\u0131labilir mi?<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131m\u0131z\u0131 okuyanlardan baz\u0131lar\u0131 \u201changi y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u201d\u0131 sorarak \u201cbir r\u00fcyay\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131-m\u0131z\u201d\u0131 s\u00f6yleyeceklerdir.<\/p>\n<p>E\u011fer r\u00fcya g\u00f6rebiliyor ve zamana g\u00f6re do\u011fru t\u00e2bir edebiliyorsak h\u00e2l\u00e2 \u201cinsan oldu\u011fumuz\u201du hat\u0131rlayabiliyoruz demektir.<\/p>\n<p>Gene \u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131n insan-hayat-\u00f6l\u00fcm-\u015fehir-mezar\u2019\u0131n hakikatiyle bizi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran, uya-ran \u201cKaracaahmet\u201dten m\u0131sralar\u0131yla bitirelim:<\/p>\n<p>\u201cKum dolu g\u00f6zleriyle s\u00fcz\u00fcyor insanlar\u0131;<\/p>\n<p>S\u00fcz\u00fcyor, sahi diye topra\u011fa basanlar\u0131.<\/p>\n<p>Onlar ki, her nefeste habersiz \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnden,<\/p>\n<p>G\u00fcl\u00fcp oynamaktalar, gelir gibi d\u00fc\u011f\u00fcnden.\u201d<\/p>\n<p>\u015eehir ve mezarl\u0131klar\u0131m\u0131za bu g\u00f6zle bakabiliyor muyuz?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>duzenliyahya@gmail.com<\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Modern zaman \u015fehirlerinin giderek antik d\u00f6nemlerin nekropollerine benzer bir beton me-zarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek, ispat istemeyen bir ger\u00e7ek olsa gerek. Hangi \u015fehrimize ba-karsak bakal\u0131m panoramada g\u00f6rece\u011fimiz odur ki; modern zaman nekropollerine d\u00f6n\u00fc\u015fen \u015fehirlerimiz art\u0131k sadece \u00f6l\u00fcler \u015fehrinden ibaret bir ger\u00e7ekli\u011fe yatakl\u0131k etmektedir Bizim medeniyetimizin &#8220;ya\u015fand\u0131\u011f\u0131&#8221; kad\u00eem \u015fehirlerimiz mezarl\u0131klar\u0131, mezarl\u0131klar\u0131m\u0131z da \u015fehir-lerimizi kucaklayan bir s\u0131cakl\u0131kta birbirinden ayr\u0131lmazd\u0131. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":48521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[38,50,43],"tags":[],"class_list":["post-2562","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-guncel","category-yahya","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2562","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2562"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2562\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2562"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2562"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2562"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}