{"id":19958,"date":"2017-06-29T01:27:09","date_gmt":"2017-06-28T22:27:09","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=19958"},"modified":"2024-02-22T23:16:24","modified_gmt":"2024-02-22T20:16:24","slug":"imami-gazali-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/imami-gazali-2\/","title":{"rendered":"\u0130mam\u0131 Gazali"},"content":{"rendered":"

\u0130mam\u0131 Gazali Kimdir?<\/strong><\/p>\n

\u0130mam-\u0131 Gazal\u00ee, bug\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran topraklar\u0131 i\u00e7inde kalan Horasan’\u0131n T\u00fbs \u015fehrinde hicri 450 tarihinde (M. 1058) do\u011fmu\u015f, yine T\u00fbs’un yak\u0131nlar\u0131ndaki Tabira kasabas\u0131nda 505’de 55 ya\u015f\u0131nda vefat etmi\u015ftir.
\n\u00d6mr\u00fcn\u00fcn ilk seneleri ilim tahsiliyle ge\u00e7mi\u015f, orta ya\u015flar\u0131nda ilmin zirvesine \u00e7\u0131km\u0131\u015f, itibar ve h\u00fcrmetin en muhte\u015femini g\u00f6rm\u00fc\u015f, sonraki senelerinde ise b\u00fcy\u00fck bir fikri ink\u0131l\u00e2b ge\u00e7irerek i\u00e7 \u00e2lemine d\u00f6nm\u00fc\u015f, ihl\u00e2s ve tasavvuf mertebelerinde mesafe katetmi\u015f, on bir seneyi bulan bir inzivaya girmi\u015f. Bundan sonra eski Gazali’yi b\u0131rak\u0131p yeni Gazali olarak meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Son nefesine kadar da bu yeni Gazali’nin tamamen \u00e2hirete m\u00fcteveccih niyet ve ihl\u00e2s\u0131 i\u00e7inde devam etmi\u015ftir.
\nGazali’nin tahsile ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihleri ibretlidir. Bilgisi az, ama ihl\u00e2s\u0131 \u00e7ok olan fakir babas\u0131, son g\u00fcnlerini ya\u015farken vefal\u0131 bir dost \u00e2lime vasiyette bulunmu\u015f:
\n“Bu iki \u00e7ocu\u011fum Ahmed ile Muhammed’i sana vasiyet ediyorum. Bunlar\u0131n okumalar\u0131n\u0131 te’min edip, ilim erbab\u0131 olmalar\u0131na sen yard\u0131mc\u0131 ol.”
\nBu vasiyetten k\u0131sa zaman sonra vefat eden masum ve muhterem baban\u0131n iki o\u011flu, bu \u00e2limin himayesinde bir m\u00fcddet mektebe gitmi\u015fler, ancak kendisi de fakir olan hoca efendi en sonunda ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemeye mecbur olmu\u015f:
\n“Evl\u00e2tlar\u0131m, baban\u0131z\u0131n size b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras t\u00fckendi. Bundan b\u00f6yle kendinizi himaye edecek bir medreseye, kaydolun. Benim size bakacak h\u00e2limin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 siz de biliyorsunuz!”
\nKarde\u015fi ile bir medreseye kaydolup okumaya ba\u015flayan Muhammed, sonralar\u0131 bu durumlar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken der :
\n“Asl\u0131nda biz medreseye ilim elde edip, mai\u015fetimizi te’min etmek i\u00e7in girmi\u015ftik. Ama ilim \u00f6yle azizdir ki, kendisini d\u00fcnyevi \u015feylere \u00e2let ettirmedi, bizi Allah i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6neltti.”
\nGazali, talebelik devresinde T\u00fbs’tan uzaklara gitmeye ba\u015flar, C\u00fbrcan’da bulunan me\u015fhur \u00e2lim C\u00fcveyni’yi de ziyaret edip, ilim ve irfan\u0131ndan m\u00fcstefid olur. Bu seyahatlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda bir ara T\u00fbs’a d\u00f6nerken e\u015fk\u0131yalar\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na da maruz kal\u0131r. Soyguncular, kerv\u00e2n\u0131n di\u011fer e\u015fyalar\u0131 aras\u0131nda kendisinin yazd\u0131\u011f\u0131 notlar\u0131 ile kitaplar\u0131n\u0131 da gasbederler.
\nGazal\u00ee buna hi\u00e7 tahamm\u00fcl edemez, arkalar\u0131ndan ko\u015ftu\u011fu e\u015fk\u0131yan\u0131n reisine s\u0131zlan\u0131r:
\n“Ben ilim pe\u015finde ko\u015fan bir talebeyim, tesbit etti\u011fim ilmi yaz\u0131lar\u0131m\u0131 havi notlar\u0131m ve kitaplar\u0131m var ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z e\u015fya i\u00e7inde. Bunlar\u0131 kaybedersem benim h\u00e2lim nice olur? Emeklerim bo\u015fa gider!”
\nE\u015fkiya reisi buna kahkahayla cevap verir:
\n“Sen nas\u0131l ilim sahibisin ki, k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n elinden al\u0131n\u0131nca ortada kal\u0131yorsun, sermayen yok olup gidiyor?”
\nBu cevap Gazali’de \u015fim\u015fekler \u00e7akmas\u0131na sebep olur. Art\u0131k kitaplardaki ilme g\u00fcvenmekten vazge\u00e7er, ilmi h\u00e2f\u0131zas\u0131na alma gayreti ba\u015flar. Ne okursa, ya ezberler, ya da fikir olarak hazmedip, \u00f6zetini benimsemeyi esas al\u0131r.
\nBu gayret ve azmi sayesinde k\u0131sa zamanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devir ve muhitin tek \u00e2limi olmaya namzet hale gelen Gazali, T\u00fbs’tan ayr\u0131l\u0131p Ba\u011fdad’da, Nizamiye medresesine gelir. Burada me\u015fhur Nizam\u00fclm\u00fclk’\u00fcn dikkatini \u00e7eker. Nihayet en y\u00fcksek p\u00e2yeye eri\u015ferek Nizamiyye medresesinin ba\u015fm\u00fcderrisli\u011fine tayin edilir.
\nD\u00f6rt y\u0131ll\u0131k Nizamiye ba\u015fm\u00fcderrisli\u011fi esnas\u0131nda kendisini g\u00f6lgede b\u0131rakacak bir ba\u015fka \u00e2lim \u00e7\u0131kamaz. \u0130tibar, n\u00fcfuz, makam, mevki… Devlet b\u00fcy\u00fckleri nezdinde h\u00fcrmet ve sayg\u0131 en y\u00fcksek noktada…
\n\u0130\u015fte tam bu s\u0131rada Gazali’den m\u00fcthi\u015f bir ruhu ink\u0131l\u00e2p meydana gelir. Herkesin, g\u0131pta ve imrenme ile bakt\u0131\u011f\u0131 zirvedeki halini, o aldat\u0131c\u0131, oyalay\u0131c\u0131 bir ihl\u00e2ss\u0131z h\u00e2l olarak de\u011ferlendirmeye ba\u015flar. T\u0131pk\u0131 Bedi\u00fczzaman’\u0131n, “D\u00e2r\u00fc’1-Hikmeti’1-\u0130sl\u00e2miye”de \u00e2za iken ge\u00e7irdi\u011fi r\u00fbh\u00ee tekam\u00fcl gibi bir enf\u00fcsi ameliyata giri\u015fir.
\nGazali, Nizamiye’nin ba\u015fm\u00fcderrisi iken g\u00f6sterilen itibar ve h\u00fcrmetin zirveye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, Abbasi halifesi ve Sel\u00e7uklu Ba\u015fvezirinin b\u00fcy\u00fck ikram ve izzetlerine ra\u011fmen tatmin olmay\u0131p i\u00e7 \u00e2lemine, kendi tefekk\u00fcr\u00fcne d\u00f6nmeye ba\u015flay\u0131nca, kesin kararlar verir.
\nBu sebeble d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r s\u00fcren me\u015fhur ba\u015fm\u00fcderrislik vazifesinden istifa ile \u015eam’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kar. M\u00e2n\u00e2 b\u00fcy\u00fcklerini ziyaret edip, tasavvuf ehlinin h\u00e2llerini inceledikten sonra \u015eam’\u0131n me\u015fhur Camii Emeviye’sinin geni\u015f minaresi i\u00e7inde inzivaya \u00e7ekilir ve bu inziva, tam on bir y\u0131l s\u00fcrer.
\nBu s\u0131rada zaman zaman m\u00fctevazi gruplara vaazlar verip, sohbetler yapan Gazali, eserler yaz\u0131p, tefekk\u00fcre de dalm\u0131\u015f, insanlar\u0131n h\u00e2lini, iltifat ve ikramlar\u0131n\u0131n fanili\u011fini, insan\u0131 ger\u00e7e\u011fin tatmin etmesi gere\u011fini pek a\u00e7\u0131k se\u00e7ik anlam\u0131\u015f, derin feyizlere, ilhamlara mazhar olmu\u015ftur. Tabiri c\u00e2izse i\u015fte as\u0131l m\u00fcr\u015fid Gazali, bundan sonra meydana gelmi\u015ftir.
\nNitekim ba\u015fm\u00fcderrisli\u011fi senelerindeki \u015f\u00f6hretli g\u00fcnlerini anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle demektedir:
\n“Kendi durumuna bakt\u0131m, bir de ne g\u00f6reyim, d\u00fcnyevi al\u00e2kalar i\u00e7ine dalm\u0131\u015f\u0131m: Onlar beni her taraftan sarm\u0131\u015flar. \u0130\u015flerimi g\u00f6zden ge\u00e7irdim. Onlar\u0131n en g\u00fczeli, okutup, \u00f6\u011fretmekti. Fakat bu sahada da \u00e2hiret i\u00e7in ehemmiyetsiz ve faydas\u0131z \u015feylerle u\u011fra\u015fm\u0131\u015f\u0131m!.. Zira \u00f6\u011fretim s\u0131ras\u0131ndaki niyetimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bakt\u0131m ki, Allah r\u0131zas\u0131 i\u00e7in de\u011fil, mevki ve \u015f\u00f6hret hissiyle hareket etmi\u015fim. Bu h\u00e2limle u\u00e7urumun kenar\u0131na geldi\u011fime, e\u011fer durumumu d\u00fczeltmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mezsem ate\u015fe yuvarlanaca\u011f\u0131ma kanaat getirdim.”
\nG\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, b\u00fcy\u00fck ilim ve m\u00e2neviyat adam\u0131, bizlerin sevap derecesinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir\u00e7ok hususlar\u0131 bile riy\u00e2 ve ihl\u00e2ss\u0131zl\u0131k kar\u0131\u015f\u0131yor endi\u015fesiyle terkediyor, \u00e7ok derin bir ihl\u00e2s ve m\u00e2nev\u00ee temizlik ameliyesine girmekten \u00e7ekinmiyor.
\nElli be\u015f senelik \u00f6mr\u00fc azizinin yar\u0131s\u0131ndan sonras\u0131nda b\u00f6ylesine bir ruhi ink\u0131l\u00e2b ge\u00e7irip k\u0131smen d\u00fcnyaya bakan eski Gazali’yi terkederek tamam\u0131yla \u00e2hireti esas alan yeni Gazali’ye ge\u00e7en \u0130mam-\u0131 Muhammed, bundan sonra kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserlerinde daha ba\u015fka bir ihl\u00e2s ve m\u00e2nevi de\u011ferler manzumesi i\u015flemeye muvafak oluyor.
\nNitekim Gazali, \u015eam’daki Emeviye Camii’ndeki on bir senelik inzivadan sonra kendi memleketi olan T\u00fbs’a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde evinin iki yan\u0131na iki tane de \u00e2hiret evi m\u00e2n\u00e2s\u0131nda ek bina in\u015fa ettiriyor. Birinde f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n kald\u0131\u011f\u0131, \u00f6tekisinde ise ehli tarikat\u0131n sakin oldu\u011fu bu iki dershaneye de n\u00f6betle\u015fe giriyor, onlar\u0131n aras\u0131nda \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnlerini ya\u015farken, hem \u015eafi\u00ee f\u0131kh\u0131, hem de ehli s\u00fcnnet tasavvufu konusunda bilgi veriyor, feyiz ve ilhamlara sebeb oluyor…
\nDenebilir ki, Hazret-i Gazali, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnlerini, hem \u015eafi\u00ee f\u0131kh\u0131, hem de tasavvuf y\u00f6n\u00fcnden en verimli \u015fekilde ya\u015fad\u0131. Nitekim son anlar\u0131n\u0131 nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131rken \u015fu ibretli h\u00e2t\u0131ra naklediliyor:
\n“Gazali, son pazartesi gecesinde yine epeyce tasavvuf ve f\u0131k\u0131h dersi ile me\u015fgul oldu. Sabah, namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131. Sonra haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 kefenini istedi. Hemen getirdiler. Kefeni \u00f6p\u00fcp ba\u015f\u0131na koydu, y\u00fcz\u00fcne s\u00fcrd\u00fc ve dedi ki: “Ey benim Rabbim ve M\u00e2likim, emrin ba\u015f\u0131m, g\u00f6z\u00fcm \u00fcst\u00fcne olsun.”
\n\u00c7evresindekiler a\u011fla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar, ama onda bir korku ve tel\u00e2\u015f yoktu. K\u0131bleye kar\u015f\u0131 d\u00f6n\u00fcp uzand\u0131. Bir\u015feyler okuyordu. Bir de bakt\u0131lar ki, Hakk’\u0131n emri v\u00e2ki olmu\u015f. Be\u015f y\u00fcz\u00fc a\u015fan de\u011ferli eserlerin sahibi koskoca H\u00fcccet\u00fc’l-\u0130sl\u00e2m, sessiz, sedas\u0131z ruhlar \u00e2lemine g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f…
\nErkek evl\u00e2d\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131ndan nesli devam eden Hazret-i \u0130mam, bunca eserlerine ra\u011fmen ancak ailesini idare edecek derecede miras b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.
\nElli be\u015f senelik \u00f6m\u00fcr i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 be\u015fy\u00fcz\u00fc ge\u00e7en eserin i\u00e7inde \u0130hy\u00e2\u00fc’l-Ul\u00fbm, El-M\u00fcnk\u0131z\u00fc mine’d-Dal\u00e2l, Kimy\u00e2’y\u0131 Saadet gibi de\u011ferli eserleri vard\u0131r, Kel\u00e2m, felsefe, us\u00fcl-\u00fc f\u0131k\u0131h ilimlerine ait eserleri de k\u0131ymetlidir. \u0130sl\u00e2m \u00e2leminin halen her yan\u0131nda okunan \u0130hy\u00e2\u00fc’1-Ul\u00fbm \u00e7e\u015fitli dillere, bu arada T\u00fcrk\u00e7e’ye de terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Allah makam\u0131n\u0131 Cennet eylesin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130mam\u0131 Gazali Kimdir? \u0130mam-\u0131 Gazal\u00ee, bug\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran topraklar\u0131 i\u00e7inde kalan Horasan’\u0131n T\u00fbs \u015fehrinde hicri 450 tarihinde (M. 1058) do\u011fmu\u015f, yine T\u00fbs’un yak\u0131nlar\u0131ndaki Tabira kasabas\u0131nda 505’de 55 ya\u015f\u0131nda vefat etmi\u015ftir. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn ilk seneleri ilim tahsiliyle ge\u00e7mi\u015f, orta ya\u015flar\u0131nda ilmin zirvesine \u00e7\u0131km\u0131\u015f, itibar ve h\u00fcrmetin en muhte\u015femini g\u00f6rm\u00fc\u015f, sonraki senelerinde ise b\u00fcy\u00fck bir fikri ink\u0131l\u00e2b …<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":45761,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-19958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-egitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19958"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19958\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}