{"id":19935,"date":"2017-03-29T10:44:17","date_gmt":"2017-03-29T07:44:17","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=19935"},"modified":"2024-02-22T23:16:24","modified_gmt":"2024-02-22T20:16:24","slug":"haci-bayrami-veli-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/haci-bayrami-veli-2\/","title":{"rendered":"Hac\u0131 Bayram\u0131 Veli"},"content":{"rendered":"

\"Hac\u0131<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram\u0131 Veli Kimdir?<\/strong><\/p>\n

Do\u011fum ismi, Numan bin Ahmed, lakab\u0131 “Hac\u0131 Bayram”d\u0131r. 1352 (H. 753) tarihinde Ankara’n\u0131n \u00c7ubuk \u00c7ay\u0131 \u00fczerinde Z\u00fclfadl (Sol-fasol) k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu. Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli, 14. ve 15. y\u00fczy\u0131llarda Anadolu’da yeti\u015fti. Eserlerini T\u00fcrk\u00e7e olarak yazarak T\u00fcrk\u00e7e kulan\u0131m\u0131n\u0131 Anadolu’da \u00f6nemli \u015fekilde etkiledi.<\/p>\n

Sultan Murad Han verdi\u011fi \u00fcnl\u00fc bir fermanda, Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin talebelerinin, yaln\u0131z ilim ile me\u015fgul olmalar\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131n vergi ve askerlikten muaf tutuldu\u011fu bildirmi\u015ftir.<\/p>\n

Fatih Sultan Mehmed’in \u0130stanbul’u feth edece\u011fini II. Mehmed’in babas\u0131 II. Murad’a bildirdi\u011fi rivayet olunur.<\/p>\n

Bir g\u00fcn medreseye birisi gelerek; “\u0130smim \u015e\u00fcca-i Karamani’dir. Hocam Hamideddin-i Veli’nin selam\u0131 var. Sizi Kayseri’ye davet ediyor. Bu vazife ile huzurunuza geldim.” dedi. O da, Hamid\u00fcddin ismini duyunca; “Ba\u015f \u00fcst\u00fcne, bu davete icabet laz\u0131md\u0131r. Hemen gidelim.” diyerek m\u00fcderrisli\u011fi b\u0131rakt\u0131. Birlikte Kayseri’ye y\u00f6neldiler ve Somuncu Baba diye bilinen Hamideddin-i Veli ile Kurban Bayram\u0131nda bulu\u015ftular. O zaman Hamideddin-i Veli; “\u0130ki bayram\u0131 birden kutluyoruz!” buyurdu ve ona Bayram lakab\u0131n\u0131 verdi. Talebeli\u011fe kabul etti. Din ve fen ilimlerinde y\u00fcksek derecelere kavu\u015fturdu.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli, hocas\u0131n\u0131n vefat\u0131ndan sonra Ankara’ya gelerek do\u011fdu\u011fu k\u00f6ye yerle\u015fti. Yeniden talebe yeti\u015ftirmekle me\u015fgul oldu. Sohbetleriyle hasta kalplere \u015fifa da\u011f\u0131tt\u0131. Talebelerini daha \u00e7ok sanata ve ziraate sevk ederdi. Kendisi de ge\u00e7imini ziraatle sa\u011flard\u0131. A\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ilim ve irfan oca\u011f\u0131na, devrinin me\u015fhur alimleri, hak a\u015f\u0131klar\u0131 ak\u0131n etti. Damad\u0131 E\u015frefo\u011flu Rumi, \u015eeyh Akb\u0131y\u0131k, B\u0131\u00e7ak\u00e7\u0131 \u00d6mer Sekini, G\u00f6yn\u00fckl\u00fc Uzun Selahaddin, Edirne ve Bursa ziyaretlerinde talebeli\u011fe kabul etti\u011fi Yaz\u0131c\u0131zade Ahmed (Bican) ve Mehmed (Bican) karde\u015fler ile Fatih Sultan Mehmed Han\u0131n hocas\u0131 Ak\u015femseddin bunlar\u0131n en me\u015fhurlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Fatih’in babas\u0131 Sultan \u0130kinci Murad Han, Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’yi Edirne’ye davet edip, ilim ve manevi derecesini anlay\u0131nca, fevkalade h\u00fcrmet g\u00f6stermi\u015f, Eski Cami’de vazettirmi\u015f, tekrar Ankara’ya u\u011furlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sultan \u0130kinci Murad Han kendisinden nasihat isteyince; \u0130mam-\u0131 Azam’\u0131n, talebesi Ebu Yusuf’a yapt\u0131\u011f\u0131 uzun nasihat\u0131 yapt\u0131: “Tebean i\u00e7inde herkesin yerini tan\u0131y\u0131p bil; ileri gelenlere ikramda bulun. \u0130lim sahiplerine h\u00fcrmet et. Ya\u015fl\u0131lara sayg\u0131, gen\u00e7lere sevgi g\u00f6ster. Halka yakla\u015f, fas\u0131klardan uzakla\u015f, iyilerle d\u00fc\u015f\u00fcp kalk. Kimseyi k\u00fc\u00e7\u00fcmseyip hafife alma. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131nda kusur etme. S\u0131rr\u0131n\u0131 kimseye a\u00e7ma. \u0130yice yak\u0131nl\u0131k peyda etmedik\u00e7e kimsenin arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenme. Cimri ve al\u00e7ak kimselerle ahbabl\u0131k kurma. K\u00f6t\u00fc oldu\u011funu bildi\u011fin hi\u00e7bir \u015feye \u00fclfet etme. Bir \u015feye hemen muhalefet etme. Sana bir \u015fey sorulursa ona herkesin bildi\u011fi \u015fekilde cevap ver. Seni ziyarete gelenlere faydalanmalar\u0131 i\u00e7in ilimden bir \u015fey \u00f6\u011fret ve herkes \u00f6\u011fretti\u011fin \u015feyi belleyip tatbik etsin. Onlara umumi \u015feyleri \u00f6\u011fret, ince meseleleri a\u00e7ma. Herkese itimad ver, ahbabl\u0131k kur. Zira dostluk, ilme devam\u0131 sa\u011flar. Bazan da onlara yemek ikram et. \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temin et. Onlar\u0131n de\u011fer ve itibarlar\u0131n\u0131 iyi tan\u0131 ve kusurlar\u0131n\u0131 g\u00f6rme. Halka yumu\u015fak muamele et. M\u00fcsamaha g\u00f6ster. Hi\u00e7bir \u015feye kar\u015f\u0131 b\u0131kk\u0131nl\u0131k g\u00f6sterme, onlardan biri imi\u015fsin gibi davran.”<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar \u0130slamiyeti yaymak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1429 (H. 833) tarihinde Ankara’da vefat etti. T\u00fcrbesi kendi ismiyle an\u0131lan Hac\u0131 Bayram Camii’ne biti\u015fik olup, ziyaret mahallidir. Vefat\u0131ndan sonra Bayramiyye yolunu talebelerinden Ak\u015femsettin ve B\u0131\u00e7ak\u00e7\u0131 \u00d6mer Efendi devam ettirdiler.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli, Yunus Emre<\/strong><\/a> tarz\u0131nda \u015fiirler s\u00f6ylemi\u015ftir. \u015eiirlerinde “Bayrami” mahlas\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin Sosyal ve K\u00fclt\u00fcrel Hayattaki Rol\u00fc<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli her\u015feyden \u00f6nce bilim ve tasavvufu birle\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015f bir sufidir. \u0130slamiyeti ilmi a\u00e7\u0131dan ele alarak iyice anlam\u0131\u015f, \u00f6nce profes\u00f6r olarak medresede \u00f6\u011frenci yeti\u015ftirmi\u015f sonrada tasavvuf hayat\u0131na ad\u0131m\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131r. Tasavvuf felsefesi<\/strong><\/a> bak\u0131m\u0131ndan kendinden \u00f6ncekilere g\u00f6re bir yenilik getirmemi\u015ftir. Ancak mutasavv\u0131f olarak d\u00fcnyay\u0131 red ve terk yerine, onu imara y\u00f6nelmi\u015f etraf\u0131ndakileri de te\u015fvik etmi\u015ftir. Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin bu yan\u0131 devrine g\u00f6re \u00e7ok ileri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc simgeler. Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin etraf\u0131nda okuma yazma bilmeyenler ve o devrin her \u00e7e\u015fit meslek gruplar\u0131ndan insanlar bulundu\u011fu gibi ba\u015fta Ak\u015femseddin olmak \u00fczere Germiyano\u011flu \u015eeyhi, E\u015frefo\u011flu Rumi, Ahmed Bican, Yaz\u0131c\u0131o\u011flu Muhammed gibi bilimadamlar\u0131 da bulunuyordu. Bu kadar farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr gruplar\u0131n\u0131 ayn\u0131 potada eritmesi de b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131d\u0131r. M\u00fcridlerini el eme\u011fi ile ge\u00e7inmeye yani topra\u011f\u0131 i\u015flemeye ve el sanatlar\u0131na y\u00f6nlendirmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131 herkese \u00e7al\u0131\u015fma tavsiyesinde bulunmu\u015f kendisi de bu\u011fday, arpa, bur\u00e7ak yeti\u015ftirerek onlara ya\u015fayan \u00f6rnek olmu\u015ftur. Bu \u015fekilde m\u00fcridlerini topra\u011fa ba\u011fl\u0131 ya\u015famaya te\u015fvik ederek Anadolu’ya Orta Asya’dan gelen T\u00fcrk g\u00f6\u00e7erlerin yerle\u015fik hayata ge\u00e7mesini sa\u011flam\u0131\u015f, Anadolu’da kal\u0131c\u0131 T\u00fcrk birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131nda ve Osmanl\u0131 Devleti’nin medeniyet yolunda a\u015fama kaydetmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin koydu\u011fu imece usul\u00fc, yani hasad\u0131 b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fclerin kat\u0131l\u0131m\u0131 ile ortakla\u015fa toplama y\u00f6ntemi bug\u00fcn bile hala Anadolu’da uygulanmaktad\u0131r. Anadolu’da ondan ba\u015fka ayn\u0131 etkiyi sa\u011flam\u0131\u015f bir mutasavv\u0131f g\u00f6sterilemez.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’ye g\u00f6re toplum iki ana kesime ayr\u0131l\u0131r: Zenginler ve yoksullar. Bu iki grubun aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurulmas\u0131 ve yoksullar\u0131n sosyo ekonomik g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 g\u00f6revini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. M\u00fcbarek aylarda m\u00fcridleriyle beraber Ankara’n\u0131n ticari merkezlerinde dola\u015f\u0131r, d\u00fckk\u00e2n sahiplerinden isteyenler zekat ve sadakalar\u0131n\u0131 dervi\u015flerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir torba i\u00e7ine atarlard\u0131. Bu paralar bir yard\u0131m sand\u0131\u011f\u0131nda toplan\u0131r kimsesiz ya\u015fl\u0131lara, dul bayanlara, \u00f6ks\u00fczlere, evlenemeyecek kadar fakir gen\u00e7 k\u0131zlara ve erkeklere, kitap alamayacak kadar fakir \u00f6\u011frencilere k\u0131sacas\u0131 t\u00fcm ihtiya\u00e7 sahiplerine da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rd\u0131. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn K\u0131z\u0131lay, \u00c7ocuk Esirgeme Kurumu, Ba\u011fkur gibi sosyal yard\u0131mla\u015fma organizasyonlar\u0131n\u0131n temeli bundan be\u015f bu\u00e7uk as\u0131r \u00f6nce Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli taraf\u0131ndan at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin g\u00fczel adetlerinden biri de tekkesinde s\u00fcrekli bir kazan kaynatmas\u0131d\u0131r ki bu adet k\u00f6k olarak Orta Asya tasavvuf gelene\u011fine, Hoca Ahmet Yesevi<\/strong><\/a>‘ye dayan\u0131r. Tekkesindeki bu kazanda s\u00fcrekli gece g\u00fcnd\u00fcz bur\u00e7ak \u00e7orbas\u0131 kaynar; gelen ge\u00e7en, zengin fakir, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck, kad\u0131n erkek herkes i\u00e7erdi.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram Camii tekkesinde herg\u00fcn sabah ve yats\u0131dan sonra zikir meclisleri kurulur, \u00f6\u011fle namaz\u0131ndan \u00f6nce ve sonra ba\u015fta m\u00fcridler olmak \u00fczere her gruptan insana tefsir, f\u0131k\u0131h, hadis, kelam hatta felsefi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 tasavvuf dersleri verilirdi. Bu \u015fekilde toplumun e\u011fitimi de ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli Anadolu’da dil ve k\u00fclt\u00fcr birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk\u00e7e eserler yaz\u0131lmas\u0131nda Leme’at ve G\u00fcl\u015fen-i Raz gibi eserlerin T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmesinde etkili olmu\u015f kendisi de halk\u0131n anlayaca\u011f\u0131 dilden, Ahmet Yesevi gelene\u011fine uygun olarak \u015fiirler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Devrinde Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a eser vermek reva\u00e7ta iken, Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli’nin halk ile diyalog kurabilece\u011fi T\u00fcrk\u00e7e’yi tercih etmesi belli bir misyona delalet eder. Bu misyon Anadolu’da dil birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcr\u00fcn hakim olmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00e7ecilik ak\u0131m\u0131 m\u00fcridlerini de etkilemi\u015f, bu sufiler \u00f6zellikle T\u00fcrk\u00e7e eserler vermi\u015flerdir. Yaz\u0131c\u0131o\u011flu Muhammed, Ahmet Bican, E\u015frefo\u011flu Rumi gibi \u00f6\u011frencilerinin Envaru-l A\u015f\u0131kin, Muhammediye, M\u00fczekki’n N\u00fcfus gibi eserleri Anadolu’da y\u0131llarca kolayl\u0131kla okunmu\u015ftur halk\u0131n elinden d\u00fc\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli Camii \u00c7ilehanesi<\/strong><\/p>\n

Bayramilik’te manevi olgunlu\u011fu elde etmek \u00fczere k\u0131rk g\u00fcn s\u00fcre ile insanlardan ayr\u0131l\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ile odas\u0131nda kal\u0131p Allah’\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek, ona ibadet etmek, onun isimlerini anmak, susmak, az yemek, az i\u00e7mek gibi uygulamalar b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arzeder. Burda ama\u00e7 zihnin Allah d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerinde yo\u011funla\u015fma yetene\u011fi elde etmesidir. Bu uygulaman\u0131n temelinde Peygamber Muhammed’in peygamberlik gelmeden \u00f6nce Hira ma\u011faras\u0131nda bir s\u00fcre insanlardan uzak kalmas\u0131, yine onun Ramazan ay\u0131n\u0131n son on g\u00fcn\u00fcnde itikafa \u00e7ekilmesi vard\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ilehanenin biri caminin do\u011fu kap\u0131s\u0131na a\u00e7\u0131lan ancak \u015fimdi \u0131zgara ile kapat\u0131lan, di\u011feri ise son cemaat yerinin do\u011fu k\u00f6\u015fesinde olmak \u00fczere iki as\u0131l giri\u015fi vard\u0131r. Ayr\u0131ca caminin i\u00e7inden de merdivenli bir giri\u015fi bulunmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde giri\u015fler son cemaat yerinden yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ilehanenin bulundu\u011fu alan cami gibi dikd\u00f6rtgen planl\u0131d\u0131r. Ancak bu dikd\u00f6rtgen d\u00fczg\u00fcn kenarl\u0131 de\u011fildir. Ta\u015f duvarlar, beyaz badanal\u0131 ve sadedir. S\u00fcsleme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Her iki giri\u015ften merdivenle, harimin yakla\u015f\u0131k 1\/10 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki d\u00fczg\u00fcn olmayan bir dikd\u00f6rtgen \u015feklindeki odaya inilir. Bu odan\u0131n bat\u0131s\u0131nda, yar\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ikinci bir oda daha vard\u0131r. Bu odalardan ilki \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla kullan\u0131labilecek bir giri\u015f, di\u011feri abdest odas\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu odalar ibadet ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ilehanenin \u00e7ile odalar\u0131 ilk odaya a\u00e7\u0131lan d\u00fczg\u00fcn olmayan bir koridor boyu s\u0131ralanm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlar d\u00f6rt tanedir. En sondaki \u00e7ile odas\u0131 mihrab\u0131n alt\u0131na olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. D\u00fczg\u00fcn olmayan kare planl\u0131 bu odalar\u0131n havaland\u0131rma bacalar\u0131 vard\u0131r. Bu odalar\u0131 Hac\u0131 Bayram-\u0131 Veli ve \u00f6\u011frencileri Ak\u015femseddin, \u015eeyh E\u015frefo\u011flu Rumi ile tarikat \u00fcyeleri kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Hac\u0131 Bayram-\u0131 Vel\u00ee’den Nasihatler<\/strong><\/p>\n