{"id":1799,"date":"2014-09-24T01:04:30","date_gmt":"2014-09-23T22:04:30","guid":{"rendered":"http:\/\/akincilardergisi.com\/dergi\/?p=1799"},"modified":"2024-02-22T23:17:09","modified_gmt":"2024-02-22T20:17:09","slug":"sokagimiz-kaldi-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/sokagimiz-kaldi-mi\/","title":{"rendered":"SOKA\u011eIMIZ KALDI MI?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yahya D\u00fczenli<\/strong><\/p>\n<p>duzenliyahya@gmail.com<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eehirlerimizin nas\u0131l k\u00f6klerine yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve orijinalliklerinin giderek nas\u0131l imha edildi\u011fine \u015fahit ar\u0131yorsan\u0131z sokaklar\u0131 g\u00f6sterebilirsiniz. Tabii kald\u0131ysa. Art\u0131k sokak diye insan\u00ee bir \u015fehir mek\u00e2n\u0131 yok. Rezidans, yap-sat apartman, g\u00fcvenlikli site, AVM, i\u015f kuleleri ve g\u00f6kdelenlerin istil\u00e2 etti\u011fi modern zaman \u015fehirlerinde \u2018ev\u2019 kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kad\u00eem \u015fehirlerimizin bir ger\u00e7e\u011fi olan sokak da tarihe hapsoldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6nce \u015fehri, sonra mahalleyi, daha sonra evi, caddeyi ve soka\u011f\u0131 kaybettik. Daha do\u011frusu bunlar zamanla katledildi. Sinsice \u015fehre \u015fehre sokulan yukar\u0131daki <em>vir\u00fcsler<\/em>le \u015fehrin b\u00fcnyesi enfekte oldu, enfeksiyon giderek yay\u0131ld\u0131 ve organizmay\u0131 \u00e7\u00f6kertti. Bug\u00fcn kendine ait olmayan protez organlardan ibaret toplama y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne \u015fehir denilmeye ba\u015fland\u0131. \u00d6yle ki canl\u0131 bir organizmadaki k\u0131lcal damarlar \u015feklinde b\u00fct\u00fcn bir \u015fehri saran, \u015fehre nefes veren sokaklar\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131k hat\u0131rlayamayaca\u011f\u0131z bile. Her \u015fehrin topo\u011frafyas\u0131na uygun olarak suyun yata\u011f\u0131nda ak\u0131\u015f\u0131 gibi k\u0131vr\u0131lan sokaklar\u0131m\u0131z art\u0131k yok.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Osmanl\u0131\u2019n\u0131n hakim oldu\u011fu co\u011frafyalarda (\u00f6zellikle Balkanlarda) katliamlara ve zaman\u0131n tahribat\u0131na ra\u011fmen bug\u00fcn bile varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrd\u00fcren \u015fehirlerin sokaklar\u0131nda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde insan\u0131 hu\u015fuya, huzura davet eden havay\u0131 teneff\u00fcs edebilirsiniz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Modern zaman \u015fehirlerinin kaosundan, kasvetinden ka\u00e7\u0131p eski \u015fehirlerin nostaljisine mi s\u0131\u011f\u0131n\u0131yoruz? Hay\u0131r! Sadece yeni zaman ve mek\u00e2n \u015fartlar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gereken gelene\u011fe ve \u201c\u015fehrin ruhu\u201dnu kaybetmemesi gerekti\u011fine i\u015faret ediyoruz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>De\u011fi\u015fmek, yok olmak de\u011fil var olmaya devam etmek demektir. Oysa de\u011fi\u015fen de\u011fil yok olan bir \u015fehir vak\u0131as\u0131 var: Mahalle, ev, cadde ve sokaklar\u0131m\u0131z yok oldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sokak \u015fehrin iffetiydi; evlerin \u015fahsiyetini ortaya \u00e7\u0131karan, mahremiyetini koruyan bir uzvuydu; \u015fehrin kalbine do\u011fru k\u0131vr\u0131larak, insanlar\u0131 \u015fehrin merkezine y\u00f6nlendirirdi. \u0130nsanlar da \u201ckalbi olan\u201d bir \u015fehirde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 hissederlerdi. \u201c\u015eehirli\u201d olmak i\u00e7in epeyce sokak ad\u0131mlamak, soka\u011f\u0131n iffetine b\u00fcr\u00fcnmek gerekirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Soka\u011f\u0131 kaybetmekle \u015fehri ve insan\u0131 kaybettik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eehrin organizmas\u0131 de\u011fi\u015fince protez organlar tak\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece eski \u015fehrin sokaklar\u0131 hayattan \u00e7ekilir oldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eimdi mahallemiz, evimiz, soka\u011f\u0131m\u0131z yok. Dolay\u0131s\u0131yla \u2018\u015fehirli\u2019 kimli\u011fimiz de yok. Kozmopolit bir metropol\u00fcn \u015fahsiyetsiz bulvarlar\u0131, g\u00f6kdelenleri, vs. var.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Rahmetli muhakkik mimar Turgut Cansever, \u201cinsan \u00f6l\u00e7ekli\u201d Osmanl\u0131 \u015fehrinden <em>t\u00fcm\u00f6r kayal\u0131klar\u0131<\/em>na d\u00f6n\u00fc\u015fen kaotik \u015fehirlerimizdeki faciaya dikkat \u00e7ekiyor:<\/p>\n<p><em>\u201cB\u00f6yle eline cetvel al\u0131p, Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n <strong>insan \u00f6l\u00e7e\u011findeki sokaklar<\/strong>\u0131n\u0131 kargac\u0131k burgac\u0131k diye tarif eden ki\u015filer, onlar\u0131n \u00fczerine \u00e7izgi \u00e7izip, geni\u015f yollar yap\u0131p, \u00fczerinde arabalar\u0131n h\u0131zla gittikleri, arabalar\u0131n altlar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n ezildikleri, insanlar\u0131n arabalar\u0131n duman\u0131ndan kanser olduklar\u0131, annelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 soka\u011fa \u00e7\u0131karmaktan korktuklar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc \u015fehirleri imar ettiler.\u201d<\/em><\/p>\n<p>\u00dcstad Necip Faz\u0131l da 41 y\u0131l \u00f6nce \u201cD\u00fcnyam\u0131zdan \u00c7izgiler\u201d (Ev ve Sokak) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131da bug\u00fcnlere, evimizin, soka\u011f\u0131m\u0131z\u0131n hazin gelece\u011fine i\u015faret ediyordu:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u201cBug\u00fcn\u00fcn apartman denilen sefertas\u0131 bi\u00e7iminde evleri, her birinin nefes kokusunu duyacak kadar insanlar\u0131 burun buruna getirmekle, a\u015f\u0131r\u0131 yak\u0131nl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden \u00f6yle bir uzakl\u0131k do\u011furmu\u015ftur ki, Avrupal\u0131 bir muharririn de dikkat etti\u011fi gibi, kom\u015fuluk denilen aziz m\u00e2nay\u0131 tam k\u00f6k\u00fcnden kurutmu\u015ftur. Bug\u00fcn apartman isimli <strong>mahk\u00fbm h\u00fccreleri<\/strong>nde insanlar, birbirlerinin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde birbirlerine yabanc\u0131 kalman\u0131n fel\u00e2ketini misallendirmi\u015fler, m\u0131nc\u0131k m\u0131nc\u0131k bir arada yo\u011furulurken birbirlerinden b\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcne kopmu\u015flard\u0131r. <\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130\u015fte belli ba\u015fl\u0131 bir madde mesafe ayar\u0131yla ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 huzur ve mahremiyet \u015fartlar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmesi kabil kom\u015fuluk keyfiyetinin, o m\u00e2naya denk olmayan bir s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde g\u00fcme gidi\u015finden ve \u0130sl\u00e2m ruhunun unutulu\u015fundan ileri gelme bir hal!<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Bug\u00fcn\u00fcn \u015fehir soka\u011f\u0131, birbirini iten, kakan, ezen, s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran, her biri yaln\u0131z kendi nefsaniyetine yol a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan ve ona engel gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc insanlar\u0131 \u00e7i\u011fneyen savuran kalabal\u0131klar kanalizasyonu\u2026 K\u00f6y sokaklar\u0131 da, her \u015feyden \u00f6nce topra\u011fa ve al\u0131n terine k\u00fcsm\u00fc\u015f, kahve, k\u00f6\u015felerinde \u015fehre yeni bir bask\u0131n pl\u00e2nlamakla me\u015fgul k\u00f6yl\u00fclerin arada bir \u00f6lg\u00fcn ve bezgin hayaletlerini s\u00fcr\u00fckledi\u011fi bombo\u015f ge\u00e7itler\u2026<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Ve d\u00fcnyam\u0131zda sokak, ister \u015fehirlerdeki \u00e7apulcu kalabal\u0131\u011f\u0131 ve ister k\u00f6ylerdeki ac\u0131kl\u0131 tenhal\u0131\u011f\u0131yla, olanca a\u015fk ve m\u00e2nevi dayana\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f bir toplumun k\u00f6t\u00fc olu\u015f veya hi\u00e7 olamay\u0131\u015f halinden mecralar\u2026\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>\u00dcstad bunlar\u0131 yazarken hen\u00fcz \u015fehir tahribatlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle katliama d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fi y\u0131llard\u0131. Ortada ev ve sokak diyebilece\u011fimiz, bahsetti\u011fi sebeplerden dolay\u0131 kasvete b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f mek\u00e2nlar vard\u0131. Islah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecek \u015fehrin mek\u00e2nlar\u0131 \u00f6yle bir imha edildi ki art\u0131k gelecek nesiller, ev ve sokak diye bir \u015feyi ancak masallarda bulabilecek. Tabii masallar konu edinirse!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sokaklar\u0131m\u0131z, kendilerini manal\u0131 k\u0131lan ve kendilerinin de mana katt\u0131\u011f\u0131 \u2018ev\u2019lerle birlikte <em>kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kas\u0131rgas\u0131<\/em>ylai\u015f makinalar\u0131n\u0131n paletlerinde art\u0131k bir daha kavu\u015famayacak \u015fekilde lif lif do\u011frand\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130stil\u00e2c\u0131lar, h\u0131zla \u015fehre sald\u0131r\u0131yor! Evimiz haramilerce talan edildi! S\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131m\u0131z son \u015fehir kalesi olarak \u201csokak da d\u00fc\u015ft\u00fc!\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kald\u0131r\u0131mlar \u015fiirindeki bir m\u0131sra\u0131nda <em>\u201cErimi\u015f ruhlar\u0131m\u0131z bir derdin potas\u0131nda\u201d <\/em>diye seslenen \u00dcstad\u2019\u0131n idrak ve tahass\u00fcs\u00fcn\u00fc anlayabilseydik soka\u011f\u0131 da kald\u0131r\u0131mlar\u0131 da anlayabilirdik:<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u201cUzan\u0131verse g\u00f6vdem, ta\u015flara boydan boya;<\/em><\/p>\n<p><em>Alsa buz gibi ta\u015flar aln\u0131mdan bu ate\u015fi.<\/em><\/p>\n<p><em>Dal\u0131p, sokaklar kadar esrarl\u0131 bir uykuya,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d6lse, kald\u0131r\u0131mlar\u0131n kara sevdal\u0131 e\u015fi&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>\u2026\u2026\u2026.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Ba\u015f\u0131n\u0131 bir gayeye satm\u0131\u015f bir kahraman gibi, Etinle, kemi\u011finle, sokaklar\u0131n mal\u0131s\u0131n! Kurulup \u015filtesine bir tahtaravan gibi, Sonsuz mesafelerin \u00fcst\u00fcnden a\u015fmal\u0131s\u0131n!\u201d<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Demek ki, \u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131n insan\u0131 saran, b\u00fcy\u00fcleyen <strong>Kald\u0131r\u0131mlar <\/strong>\u015fiirinden t\u00fcten, \u00e7oktand\u0131r kaybetti\u011fimiz m\u00e2n\u00e2y\u0131 art\u0131k bir daha hissedemeyece\u011fiz!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kalbi olanlar m\u00fcstesna!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yahya D\u00fczenli duzenliyahya@gmail.com &nbsp; \u015eehirlerimizin nas\u0131l k\u00f6klerine yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve orijinalliklerinin giderek nas\u0131l imha edildi\u011fine \u015fahit ar\u0131yorsan\u0131z sokaklar\u0131 g\u00f6sterebilirsiniz. Tabii kald\u0131ysa. Art\u0131k sokak diye insan\u00ee bir \u015fehir mek\u00e2n\u0131 yok. Rezidans, yap-sat apartman, g\u00fcvenlikli site, AVM, i\u015f kuleleri ve g\u00f6kdelenlerin istil\u00e2 etti\u011fi modern zaman \u015fehirlerinde \u2018ev\u2019 kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kad\u00eem \u015fehirlerimizin bir ger\u00e7e\u011fi olan sokak da tarihe hapsoldu. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":48521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","_joinchat":[],"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-1799","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1799"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1799\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akincilardergisi.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}